Xá bấu Vĩnh Châu: Cách một củ cải trắng tạo nên chuỗi giá trị bền vững ven biển Sóc Trăng

Giữa vùng đất cát ven biển Sóc Trăng, một loại nông sản bình dị đang tạo nên sinh kế bền vững cho hàng nghìn hộ dân và mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp địa phương. Từ củ cải trắng ngắn ngày, người dân Vĩnh Châu đã phát triển thành đặc sản xá bấu với chuỗi giá trị ngày càng hoàn thiện, kết hợp giữa kinh nghiệm truyền đời và công nghệ hiện đại.

Từ lợi thế bản địa đến nghề truyền thống hàng trăm năm

Thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng được xem là “thủ phủ” củ cải trắng của miền Tây Nam Bộ. Vùng đất cát ven biển với khả năng thoát nước tốt, kết hợp khí hậu nắng gió đặc trưng, tạo điều kiện lý tưởng để cây củ cải phát triển.

Củ cải trắng tại đây là loại cây ngắn ngày, chỉ mất khoảng 40 đến 50 ngày từ gieo trồng đến thu hoạch. Nhờ đó, nông dân có thể canh tác từ hai đến ba vụ mỗi năm, tạo nguồn thu ổn định trên diện tích đất nhỏ. Nhiều hộ chỉ sở hữu từ một đến hai công đất nhưng vẫn duy trì được dòng thu nhập đều đặn nhờ chia thửa, gối vụ và tận dụng lao động gia đình.

Trên nền tảng đó, nghề làm xá bấu ra đời và gắn bó lâu dài với cộng đồng người Khmer, Kinh và Hoa. Quy trình sản xuất dựa trên nguyên lý đơn giản nhưng đòi hỏi kinh nghiệm cao: củ cải được ủ muối ngay tại ruộng, sau đó phơi nắng nhiều ngày để tạo nên hương vị mặn mà đặc trưng. Đây là tri thức bản địa được tích lũy qua nhiều thế hệ và khó có thể sao chép ở nơi khác.

Chế biến sâu: chìa khóa nâng giá trị nông sản

Điểm khác biệt lớn nhất của xá bấu Vĩnh Châu nằm ở việc chuyển đổi từ nông sản tươi sang sản phẩm chế biến có giá trị cao hơn. Nếu củ cải trắng chỉ là cây trồng ngắn ngày dễ phụ thuộc thị trường, thì xá bấu lại có thể bảo quản lâu, vận chuyển xa và tiêu thụ quanh năm.

Thực tế sản xuất cho thấy, mỗi tấn củ cải trắng sau khi ủ muối và phơi sẽ cho ra sản phẩm xá bấu với tỷ lệ giảm trọng lượng đáng kể, nhưng giá trị thương mại lại tăng lên rõ rệt. Điều này giúp nông dân giảm áp lực tiêu thụ ngay sau thu hoạch, đồng thời chủ động hơn về thời điểm bán hàng.

Bên cạnh sản phẩm truyền thống, người dân và các cơ sở sản xuất đã phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm như xá bấu mặn ngọt, xá bấu cắt sợi hay xá bấu đóng gói tiện lợi. Những cải tiến này giúp mở rộng đối tượng khách hàng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Từ làng nghề thủ công đến chuỗi giá trị hiện đại

Những năm gần đây, nghề làm xá bấu tại Vĩnh Châu đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Các hợp tác xã và cơ sở sản xuất đã bắt đầu chuẩn hóa quy trình, đầu tư hạ tầng và ứng dụng công nghệ vào chế biến.

Thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào thời tiết, nhiều đơn vị đã sử dụng hệ thống sấy năng lượng mặt trời để chủ động sản xuất quanh năm, giảm rủi ro do mưa và nâng cao chất lượng đồng đều. Quy trình ủ muối cũng được chuẩn hóa theo công thức cụ thể, thay thế dần phương pháp “nhắm chừng” truyền thống.

Song song đó, sản phẩm xá bấu Vĩnh Châu đã được cải tiến về bao bì, nhãn mác và từng bước tiếp cận các kênh phân phối hiện đại như siêu thị và thương mại điện tử. Việc đưa sản phẩm lên các nền tảng số không chỉ mở rộng thị trường mà còn góp phần xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Đáng chú ý, mô hình sản xuất này còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ và người lớn tuổi thông qua các công đoạn sơ chế, phơi và đóng gói. Điều này giúp nghề xá bấu không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn giữ được cấu trúc cộng đồng nông thôn.