editor 2 ngày trước

Làng bột Sa Đéc – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và hành trình nâng tầm từ hạt gạo Việt

Năm 2024, nghề làm bột gạo tại Sa Đéc chính thức được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đằng sau danh hiệu đó không chỉ là một làng nghề trăm năm, mà là cả một hệ tri thức dân gian tinh tế, một chuỗi sản xuất đang chuyển mình mạnh mẽ và một câu chuyện kinh tế địa phương dựa trên giá trị bền vững từ hạt gạo Việt.

Tri thức trăm năm: từ chọn gạo đến bí quyết làm nên thương hiệu

Ít ai biết rằng, để tạo ra từng loại bột gạo khác nhau, người thợ Sa Đéc phải hiểu rất sâu về từng giống lúa. Có loại gạo phù hợp làm bánh bò, có loại cho bún, hủ tiếu, mỗi loại lại đòi hỏi độ khô cơm và cấu trúc tinh bột khác nhau.

Những nghệ nhân lâu năm có thể chỉ cần nếm bánh là biết được loại gạo sử dụng. Đây không chỉ là kỹ năng, mà là tri thức tích lũy qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh đó, quy trình sản xuất truyền thống vẫn giữ những yếu tố đặc trưng như sử dụng chất nhờn từ cây dâm bụt để hỗ trợ lắng bột, giúp bột mịn, trắng và an toàn. Chính những chi tiết tưởng nhỏ này đã tạo nên bản sắc riêng cho làng bột Sa Đéc, góp phần đưa nghề vào danh mục di sản quốc gia.

Từ thủ công sang chuỗi giá trị: làng nghề bước vào thời đại mới

Nếu trước đây nghề làm bột gắn với lao động thủ công và quy mô hộ gia đình, thì hiện nay làng bột đã chuyển mình rõ rệt. Máy móc dần thay thế sức người, giúp tăng năng suất và ổn định chất lượng.

Hiện làng nghề có gần 350 hộ sản xuất với hơn 2.000 lao động, sản lượng đạt trên 50.000 tấn mỗi năm. Không chỉ dừng ở bột thô, các cơ sở đã phát triển mạnh sản phẩm chế biến sâu như hủ tiếu, bún, phở, nui và các dòng thực phẩm tiện lợi.

Đáng chú ý, các phụ phẩm từ bột cũng được tận dụng để sản xuất thức ăn chăn nuôi, tạo thêm nguồn thu thay vì lãng phí như trước. Điều này cho thấy làng nghề không chỉ đổi mới công nghệ mà còn đang tiếp cận tư duy kinh tế tuần hoàn.

Ống hút gạo và bước tiến ra thế giới

Một trong những bước ngoặt đáng chú ý là sự xuất hiện của các sản phẩm thân thiện môi trường như ống hút làm từ bột gạo. Đây là kết quả của quá trình kết hợp giữa truyền thống và nhu cầu tiêu dùng mới.

Ngoài ra, nhiều cơ sở còn phát triển các dòng nui, bún, phở với màu tự nhiên từ lá cẩm, hoa đậu biếc, gấc, giúp sản phẩm vừa có tính thẩm mỹ vừa đáp ứng xu hướng ăn uống lành mạnh.

Những sản phẩm này không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn từng bước tiếp cận các thị trường quốc tế. Từ một nguyên liệu đơn giản là bột gạo, Sa Đéc đang xây dựng hệ sinh thái sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Di sản sống và tương lai gắn với du lịch trải nghiệm

Việc được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã mở ra một hướng đi mới cho làng bột Sa Đéc. Không chỉ sản xuất, nhiều cơ sở đã hướng đến xây dựng khu trưng bày, giới thiệu quy trình làm bột và trải nghiệm ẩm thực tại chỗ.

Các lễ hội bánh dân gian, hoạt động quảng bá sản phẩm cũng giúp làng nghề trở thành điểm đến gắn với du lịch, bổ sung cho hình ảnh thành phố Sa Đéc vốn nổi tiếng với làng hoa.

Ở đó, giá trị của làng bột không chỉ nằm ở sản lượng hay doanh thu, mà còn ở khả năng kể một câu chuyện văn hóa. Một câu chuyện về sự bền bỉ, về tri thức dân gian và về cách người Việt biến hạt gạo thành một ngành kinh tế mang bản sắc riêng.

Làng bột Sa Đéc không đơn thuần là một nghề truyền thống được bảo tồn. Đó là một di sản sống đang tự đổi mới để thích nghi với thị trường hiện đại. Khi tri thức trăm năm kết hợp với tư duy sản xuất mới, hạt gạo Việt không chỉ nuôi sống một làng nghề mà còn mở ra cơ hội để bước ra thế giới.