editor 4 giờ trước

Mật hoa dừa: Từ sinh kế của người Khmer đến cơ hội tỷ đô trong thị trường toàn cầu

Từ những vườn dừa quen thuộc ở Trà Vinh, một hướng đi mới đang dần định hình: thu mật từ hoa dừa để tạo ra các sản phẩm giá trị cao. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và giá dừa bấp bênh, mô hình này không chỉ giúp nông dân Khmer tăng thu nhập nhiều lần mà còn mở ra cánh cửa bước vào thị trường chất tạo ngọt tự nhiên toàn cầu, nơi Indonesia đang giữ vai trò thống lĩnh.

Từ cây dừa truyền thống đến ngành công nghiệp giá trị cao

Trà Vinh, vùng đất có đông đồng bào Khmer sinh sống, từ lâu gắn với cây dừa như một phần của sinh kế. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, đặc biệt là xâm nhập mặn, cùng với giá dừa xuống thấp đã khiến mô hình trồng dừa truyền thống trở nên bấp bênh.

Bước ngoặt xuất hiện từ giai đoạn 2018 – 2019 khi mô hình thu mật hoa dừa được triển khai. Thay vì chờ thu trái, người nông dân khai thác trực tiếp mật từ hoa dừa, một kỹ thuật vốn đã tồn tại lâu đời tại nhiều quốc gia châu Á.

Hiệu quả kinh tế nhanh chóng được chứng minh. Với cùng diện tích, thu nhập từ mật hoa dừa có thể tăng gấp 3 đến 5 lần so với bán trái. Một hộ nông dân sở hữu vài chục cây dừa có thể tạo ra dòng tiền ổn định mỗi tháng, thay vì phụ thuộc vào mùa vụ và giá thị trường.

Quan trọng hơn, mô hình này thích ứng tốt với điều kiện xâm nhập mặn. Khi trái dừa bị ảnh hưởng, cây vẫn có thể ra hoa và cho mật, giúp duy trì nguồn thu ổn định.

Thị trường toàn cầu và “ông trùm” Indonesia

Mật hoa dừa, hay còn gọi là coconut sugar, hiện là một phân khúc nhỏ nhưng tăng trưởng nhanh trong ngành thực phẩm toàn cầu. Quy mô thị trường ước tính dao động từ vài trăm triệu đến hơn một tỷ USD, tùy theo cách định nghĩa.

Đây là xu hướng gắn với nhu cầu tiêu dùng mới: giảm đường tinh luyện, ưu tiên chất tạo ngọt tự nhiên và bền vững.

Trong cuộc chơi này, Indonesia nổi lên như quốc gia dẫn đầu. Nước này sở hữu hàng trăm nghìn hộ dân làm nghề truyền thống, sản lượng đạt hàng trăm nghìn tấn mỗi năm và đang triển khai chiến lược quốc gia để phát triển chuỗi giá trị dừa đến năm 2045.

Philippines là đối thủ đáng chú ý ở mảng xuất khẩu, với sản lượng coconut sap sugar lớn và thị trường chính là Mỹ và châu Âu. Trong khi đó, Thái Lan nổi bật về thương mại, nhưng dữ liệu xuất khẩu thường bị pha trộn với các loại đường đặc sản khác.

Điểm chung của các quốc gia dẫn đầu là họ không dừng ở nguyên liệu, mà phát triển cả hệ sinh thái sản phẩm như đường dừa, nước uống, gia vị và thực phẩm chức năng.

Cơ hội nào cho Việt Nam từ câu chuyện Trà Vinh

Việt Nam bước vào ngành này muộn hơn, nhưng lại có lợi thế riêng. Trà Vinh hiện được xem là vùng tiên phong, với các sản phẩm mật hoa dừa đạt chuẩn OCOP và bắt đầu xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và châu Âu.

Một số doanh nghiệp nội địa đã chứng minh rằng mật hoa dừa Việt Nam có thể cạnh tranh ở phân khúc cao cấp nhờ các yếu tố như canh tác hữu cơ, câu chuyện bản địa và quy trình sản xuất bền vững.

Quan trọng hơn, mô hình này mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp miền Tây. Thay vì chạy theo sản lượng, người nông dân có thể tham gia vào chuỗi giá trị sâu hơn, nơi mỗi giọt mật không chỉ là nông sản mà còn là sản phẩm chế biến có thương hiệu.

Nếu được tổ chức tốt, Trà Vinh hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm mật hoa dừa của Việt Nam, tương tự cách Banyumas của Indonesia đã làm với đường dừa.

Mật hoa dừa không chỉ là một sản phẩm mới, mà là cách tiếp cận mới với nông nghiệp trong thời đại biến đổi khí hậu. Từ sinh kế của người Khmer, mô hình này đang cho thấy tiềm năng trở thành một ngành hàng xuất khẩu giá trị cao. Câu hỏi còn lại không phải là có làm được hay không, mà là Việt Nam sẽ đi nhanh đến đâu trong cuộc đua đã có những “ông trùm” như Indonesia dẫn trước.