Nông nghiệp xanh Vĩnh Long: Từ lúa hữu cơ đến mật hoa dừa xuất khẩu, khi giá trị không còn nằm ở sản lượng

Một vùng đất thuần nông như Vĩnh Long đang âm thầm chuyển mình theo cách rất khác. Không còn chạy theo sản lượng, địa phương này đang thử nghiệm một mô hình mới, nơi mỗi hạt lúa, trái sầu riêng hay giọt mật hoa dừa đều được “nâng cấp” bằng tiêu chuẩn, công nghệ và chuỗi giá trị. Những dữ liệu mới nhất cho thấy đây không còn là câu chuyện thử nghiệm, mà đang dần trở thành hướng đi chiến lược của nông nghiệp Việt Nam.

Từ sản xuất truyền thống sang “nông nghiệp có tiêu chuẩn”

Trong nhiều thập kỷ, nông nghiệp Việt Nam tăng trưởng chủ yếu dựa vào sản lượng và diện tích. Nhưng mô hình đó đang bộc lộ giới hạn khi giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc thương lái và dễ tổn thương trước biến động thị trường.

Tại Vĩnh Long, sự chuyển dịch đang diễn ra theo hướng khác. Hợp tác xã Tấn Đạt là một ví dụ điển hình. Từ quy mô nhỏ ban đầu, mô hình này hiện đã phát triển lên hơn 100 ha, với hàng trăm hộ dân tham gia, trong đó có diện tích lúa ST25 canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế. Điều đáng chú ý không nằm ở con số diện tích, mà ở cách tổ chức sản xuất.

Canh tác không còn là hoạt động riêng lẻ của từng hộ, mà được chuẩn hóa theo quy trình, gắn với giảm chi phí đầu vào, giảm phát thải và đặc biệt là kết nối với thị trường đầu ra. Điều này phản ánh một bước chuyển quan trọng: từ sản xuất nông nghiệp sang vận hành một hệ thống sản xuất có tiêu chuẩn.

Trong bối cảnh chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia giai đoạn 2021-2030 đang được triển khai, những mô hình như Tấn Đạt không chỉ mang tính thử nghiệm mà đang trở thành “đơn vị cơ sở” của một cấu trúc nông nghiệp mới.

Giá trị nông sản không còn nằm ở trái tươi

Nếu lúa hữu cơ là bước đầu của chuyển đổi, thì sầu riêng và dừa lại cho thấy giai đoạn tiếp theo: chế biến sâu và thương mại hóa toàn cầu.

Câu chuyện của sầu riêng Ri6 tại Vĩnh Long phản ánh rõ điều này. Thay vì chỉ bán trái tươi, doanh nghiệp đã đầu tư vào công nghệ cấp đông, sấy thăng hoa và xây dựng thương hiệu sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao. Đây là bước đi mang tính bản lề.

Trong thị trường toàn cầu, một trái sầu riêng ngon là chưa đủ. Điều quyết định là khả năng bảo quản, tiêu chuẩn hóa chất lượng và duy trì tính ổn định của sản phẩm khi đi qua chuỗi logistics dài. Chính công nghệ và quy trình mới là thứ “định giá lại” nông sản.

Một xu hướng tương tự đang diễn ra với ngành dừa, nhưng ở mức độ sâu hơn. Sokfarm, một doanh nghiệp khai thác mật hoa dừa, đã đưa sản phẩm này từ một nguyên liệu bản địa thành dòng hàng xuất khẩu chính ngạch. Năm 2025, lô hàng hơn 7 tấn đường hoa dừa hữu cơ đã vào thị trường Mỹ, đánh dấu bước chuyển từ sản phẩm địa phương sang hàng hóa toàn cầu.

Điểm đáng chú ý là cách doanh nghiệp này xây dựng chuỗi giá trị. Không chỉ dừng ở canh tác hữu cơ, Sokfarm còn phát triển hệ sinh thái sản phẩm từ mật hoa dừa, tận dụng phụ phẩm, áp dụng công nghệ chế biến và hướng tới sản xuất tuần hoàn. Đây là mô hình mà giá trị không còn nằm ở sản lượng nguyên liệu, mà ở khả năng khai thác tối đa từng đơn vị tài nguyên.

Khi “xanh” trở thành lợi thế cạnh tranh

Trong nhiều năm, khái niệm nông nghiệp xanh thường gắn với chi phí cao và lợi ích khó đo lường. Nhưng dữ liệu thực tế tại Vĩnh Long cho thấy một hướng đi khác.

Xanh không còn là chi phí, mà đang trở thành lợi thế cạnh tranh.

Lúa hữu cơ giúp tăng giá bán và ký được hợp đồng xuất khẩu ổn định. Sầu riêng chế biến sâu giúp kéo dài vòng đời sản phẩm và tiếp cận thị trường khó tính. Mật hoa dừa hữu cơ mở ra phân khúc hoàn toàn mới, nơi người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao cho sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tiêu chuẩn quốc tế.

Điểm chung của các mô hình này là chúng không tồn tại riêng lẻ. Chúng đều hội tụ bốn yếu tố cốt lõi: tiêu chuẩn hóa, chế biến sâu, tổ chức sản xuất theo chuỗi và gắn với thị trường toàn cầu.

Đây cũng chính là nền tảng để Vĩnh Long định hình lại cấu trúc kinh tế nông nghiệp, chuyển từ tăng trưởng dựa trên khai thác sang tăng trưởng dựa trên giá trị.

Những gì đang diễn ra tại Vĩnh Long cho thấy một điều rõ ràng: tương lai của nông nghiệp Việt Nam không nằm ở việc trồng nhiều hơn, mà ở việc tạo ra nhiều giá trị hơn từ những gì đang có.

Khi mỗi hạt lúa, trái sầu riêng hay giọt mật hoa dừa đều được gắn với tiêu chuẩn, công nghệ và thị trường, nông nghiệp không còn là ngành “bán tài nguyên”, mà trở thành ngành kinh tế thực thụ.