editor 3 giờ trước

Lạc đỏ cổ miền núi phía Bắc có gì đặc biệt mà giá cao hơn lạc thường?

Từ những vạt nương cao ở Cao Bằng, Yên Bái hay Hà Giang, hạt lạc đỏ đang âm thầm rời bản làng để bước vào các siêu thị, cửa hàng đặc sản hạ miền dưới nhãn OCOP. Nhỏ hơn, năng suất kém hơn lạc lai hiện đại, nhưng giống lạc cổ này lại có mức giá cao vượt trội. Lý do không chỉ nằm ở hương vị, mà còn ở câu chuyện hồi sinh một sản vật bản địa.

Không phải ngẫu nhiên mà người miền núi phía Bắc đổi đời nhờ cây lạc. Tại những thủ phủ lạc đỏ như Hà Quảng (Cao Bằng) hay Lục Yên (Yên Bái), giống lạc này đã cắm rễ qua nhiều thế hệ. Nó tồn tại được không nhờ phòng thí nghiệm, mà nhờ sức chống chọi tự nhiên và sự chọn lọc của người dân qua thời gian.

Khác với giống lạc trắng to tròn, tối ưu về sản lượng, hạt lạc đỏ cổ khá khiêm tốn:

Ngoại hình: Hạt nhỏ, săn chắc, vỏ lụa màu đỏ sẫm đặc trưng.
Hương vị: Khi ăn có vị ngọt hậu đậm đà, bùi và thơm nức, không bị bứ hay nhạt vị như lạc công nghiệp.

Theo chia sẻ của những người làm nông tại Yên Bái, chính dải đất pha cát kết hợp với khí hậu đặc trưng của vùng hồ Thác Bà đã “nhào nặn” nên cái chất riêng không thể sao chép của hạt lạc nơi đây. Đó là lý do vì sao đĩa lạc luộc, hũ muối lạc hay gói lạc rang húng lìu vùng cao luôn có một vị thế rất khác trong lòng thực phẩm sạch.

Khi hạt lạc không còn bán “thô”

Cái hay của lạc đỏ những năm gần đây là không còn chịu cảnh được mùa mất giá, nằm chờ thương lái đến ép từng đồng. Người nông dân đã biết cách nâng tầm hạt lạc bằng tư duy làm thương hiệu.

Sự chuyển mình từ những mô hình OCOP:

Tại Lục Yên (Yên Bái): Hợp tác xã Thái Sơn đã “khoác áo mới” cho nông sản bằng các sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Thay vì bán lạc lột vỏ theo bao, họ đầu tư máy rang, máy ép để cho ra đời lạc ri vỏ đỏ đóng gói, dầu lạc đỏ nguyên chất.

Tại Bắc Quang (Hà Giang): Thương hiệu dầu lạc Đồng Yên ra đời từ cái bắt tay liên kết giữa doanh nghiệp và nhà nông, giúp đầu ra của bà con luôn được giữ giá ổn định.

Rõ ràng, các hợp tác xã vùng cao giờ đây không đua nhau về số lượng. Họ đấu nhau bằng chất lượng, độ sạch và câu chuyện nguồn gốc. Giữa thời buổi người tiêu dùng sợ thực phẩm bẩn, một hũ dầu lạc hay gói lạc đỏ có nguồn gốc rõ ràng, canh tác tự nhiên chính là tấm phiếu bảo chứng vàng.

Nói đi cũng phải nói lại, con đường đưa lạc đỏ đi xa vẫn còn gập ghềnh. Thực tế, quy mô canh tác hiện tại vẫn manh mún, mang tính hộ gia đình là chính. Công nghệ bảo quản sau thu hoạch ở nhiều bản làng còn thô sơ, dẫn đến việc lạc dễ bị mốc, giảm chất lượng nếu gặp thời tiết nồm ẩm. Thêm vào đó, thị trường nội địa dù tiềm năng nhưng vẫn chưa được khai thác triệt để, phần lớn sản lượng vẫn phụ thuộc vào mùa vụ và các đầu mối thu mua nhỏ lẻ.

Lạc đỏ cổ không sinh ra để đứng nhất về năng suất. Nhưng trong xu hướng tiêu dùng hiện đại – nơi người ta sẵn sàng chi tiền cho những sản phẩm có gốc gác và bản sắc – loại hạt này đang tự tìm thấy chỗ đứng vững chắc cho mình.

Hành trình từ những triền sườn đồi Hà Quảng đến bàn ăn của người phố thị là minh chứng rõ ràng: Nông nghiệp Việt Nam không nhất thiết phải lao vào cuộc đua số lượng. Đôi khi, giữ lấy những giá trị nguyên bản, chăm chút cho nó bằng công nghệ và tư duy hiện đại mới là chìa khóa để nông sản Việt bay xa.’