Việt Nam hóa rồng: Kinh tế tư nhân và bước ngoặt thể chế quyết định tăng trưởng 2026 – 2045

Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ phát triển hiếm có. Sau nhiều năm cải cách, trụ cột tăng trưởng được xác định rõ ràng hơn bao giờ hết: kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và một nhà nước chuyển từ quản lý sang kiến tạo. Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị ra đời trong bối cảnh đó, không chỉ như một tuyên ngôn chính sách, mà đó là tín hiệu cho một chu kỳ tăng trưởng mới, nơi động lực thị trường được giải phóng có chủ đích và có kỷ luật.

Bước ngoặt thể chế: khi Nhà nước chuyển vai

Nghị quyết 68 đặt kinh tế tư nhân vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Điểm then chốt không nằm ở khẩu hiệu, mà ở sự thay đổi vai trò của Nhà nước: từ cấp phép, kiểm soát sang đồng hành, kiến tạo và bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp.

Cách tiếp cận này không đứng riêng lẻ. Nó song hành cùng Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế trong bối cảnh mới, và Nghị quyết 66 về đổi mới xây dựng, thi hành pháp luật. Bộ khung thể chế này cho thấy một logic xuyên suốt: muốn tăng trưởng bền vững, Việt Nam phải dựa vào doanh nghiệp tư nhân năng động, đổi mới sáng tạo và được vận hành trong môi trường pháp lý ổn định, minh bạch.

Trong bức tranh đó, mục tiêu để khu vực tư nhân đóng góp khoảng 55 – 58% GDP không chỉ là con số. Nó phản ánh kỳ vọng tái cấu trúc động lực tăng trưởng, giảm dần sự phụ thuộc vào đầu tư công và khu vực vốn nước ngoài.

Động lực tăng trưởng mới và những giới hạn cũ

Trong hơn một thập kỷ, khu vực doanh nghiệp nhà nước và FDI từng giữ vai trò dẫn dắt. Tuy nhiên, các phân tích cấu trúc cho thấy dư địa của hai khu vực này đang thu hẹp. Đầu tư công khó có thể mở rộng vô hạn trong bối cảnh kỷ luật tài khóa, còn FDI ngày càng cạnh tranh khốc liệt và nhạy cảm với biến động địa chính trị.

Ngược lại, khu vực tư nhân trong nước sở hữu lợi thế về độ linh hoạt, khả năng thích ứng và hiểu thị trường nội địa. Khi được tiếp cận vốn, đất đai, dữ liệu và cơ hội thị trường một cách công bằng, khu vực này có thể trở thành động cơ tăng trưởng bền bỉ nhất.

Dù vậy, thực tế những năm gần đây cho thấy đầu tư tư nhân vẫn phục hồi chậm sau các cú sốc toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách: cải cách thể chế phải đi trước, đủ sâu và đủ nhanh, nếu không động lực mới sẽ tiếp tục bị kìm hãm bởi những rào cản cũ.

Tầm nhìn 2045: từ khát vọng đến năng lực thực thi

Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 thường được nhắc tới với con số thu nhập bình quân đầu người khoảng 20.000 USD. So với mức hiện tại quanh 5.000 USD, thách thức là rất lớn, đòi hỏi nền kinh tế phải tăng trưởng nhanh nhưng đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Ở đây, kinh tế tư nhân không chỉ là lực lượng tạo ra GDP, mà còn là chủ thể đổi mới, tích lũy công nghệ và hình thành các thương hiệu Việt có khả năng cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Điều kiện tiên quyết là một hệ sinh thái chính sách ổn định, nơi luật chơi rõ ràng, rủi ro chính sách thấp và niềm tin thị trường được củng cố.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia hóa rồng không chỉ nhờ vốn hay lao động giá rẻ, mà nhờ khả năng huy động và nuôi dưỡng khu vực doanh nghiệp nội địa đủ lớn, đủ mạnh và đủ sáng tạo. Việt Nam đang có cơ hội bước vào quỹ đạo đó, nếu cải cách thể chế được thực thi nhất quán và không bị đứt gãy.

Hóa rồng không phải là phép ẩn dụ lãng mạn, mà là bài toán chính sách cụ thể. Nghị quyết 68 và bộ khung cải cách đi kèm đã mở ra cánh cửa. Phần còn lại phụ thuộc vào tốc độ và chất lượng thực thi, cũng như khả năng đặt niềm tin đúng chỗ vào khu vực kinh tế tư nhân. Nếu làm được, giai đoạn 2026 – 2045 có thể trở thành chương tăng trưởng quyết định trong lịch sử kinh tế Việt Nam.