Đũa đước Cà Mau: Từ cây giữ rừng đến sản phẩm OCOP được du khách săn tìm

Giữa rừng ngập mặn cực Nam Tổ quốc, vì sao một đôi đũa lại trở thành đặc sản?

Nhắc đến Cà Mau, nhiều người nghĩ ngay đến rừng đước, những cánh rừng ngập mặn trải dài nơi cuối cùng của dải đất hình chữ S. Thế nhưng ít ai biết rằng từ chính loài cây gắn liền với công cuộc giữ đất, giữ rừng ấy, người dân địa phương đã tạo nên một sản phẩm thủ công mang đậm dấu ấn vùng đất cực Nam: đũa đước.

Từ vật dụng quen thuộc trên mâm cơm gia đình, đũa đước ngày nay đã trở thành sản phẩm OCOP, xuất hiện tại các điểm du lịch, siêu thị và được nhiều du khách lựa chọn làm quà mang về sau chuyến đi đến Đất Mũi.

Hành trình biến cây đước thành đôi đũa

Cây đước là loài thực vật đặc trưng của hệ sinh thái rừng ngập mặn Cà Mau. Bộ rễ chằng chịt của chúng giúp giữ đất, chắn sóng và bảo vệ bờ biển trước tác động của thiên nhiên. Nhưng với người dân địa phương, cây đước còn mang một giá trị khác: nguồn nguyên liệu cho nghề thủ công truyền thống.

Theo những người làm nghề lâu năm tại huyện Ngọc Hiển, cây đước muốn làm đũa phải đạt ít nhất 20 năm tuổi. Những cây từ 30 đến 40 năm tuổi thường cho chất lượng gỗ tốt hơn, thớ gỗ chắc, màu sắc đẹp và độ bền cao.

Không phải toàn bộ thân cây đều được sử dụng. Người thợ chỉ chọn những đoạn thân thẳng, nằm giữa hai mắt gỗ để tạo phôi đũa. Từ những khúc gỗ tưởng chừng đơn giản, đôi đũa thành phẩm phải trải qua hàng chục công đoạn khác nhau.

Sau khi khai thác, gỗ được cắt thành từng lóng có chiều dài phù hợp, xẻ thành thanh vuông, đem phơi nắng tự nhiên rồi tiếp tục chuốt tròn, tạo dáng, đánh nhám, đánh bóng và đóng gói. Ngày nay, nhiều công đoạn đã được hỗ trợ bằng máy móc tự chế nhằm giảm sức lao động và tăng năng suất, nhưng khâu chọn gỗ và hoàn thiện sản phẩm vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người thợ.

Điều tạo nên sự khác biệt của đũa đước nằm ở chính đặc tính tự nhiên của loại gỗ này. Đũa khá nặng tay, cầm chắc chắn, ít trơn trượt và có độ bền cao. Đặc biệt, sản phẩm không sử dụng hóa chất bảo quản nên được nhiều người tiêu dùng đánh giá cao về độ an toàn.

Từ nghề mưu sinh đến sản phẩm OCOP của vùng Đất Mũi

Trong nhiều năm, nghề làm đũa đước chủ yếu phục vụ nhu cầu sử dụng trong gia đình hoặc trao đổi trong cộng đồng địa phương. Khi chất lượng sản phẩm được thị trường biết đến rộng rãi hơn, nhu cầu tăng lên kéo theo sự hình thành các cơ sở sản xuất chuyên nghiệp.

Một trong những dấu mốc quan trọng là việc đũa đước Cà Mau được công nhận OCOP 3 sao vào năm 2021. Từ đây, sản phẩm từng bước được chuẩn hóa về mẫu mã, bao bì và xây dựng thương hiệu.

Nếu trước kia đũa thường được bó đơn giản để bán cho người dân địa phương thì hiện nay nhiều cơ sở đã chuyển sang đóng hộp giấy, thiết kế chỉn chu hơn để phục vụ khách du lịch và thị trường quà tặng. Một số sản phẩm còn được phân loại theo tuổi gỗ, màu sắc tự nhiên và mục đích sử dụng.

Sự phát triển của nghề làm đũa đước cũng tạo thêm việc làm cho nhiều lao động vùng ven rừng ngập mặn. Với người dân nơi đây, cây đước không chỉ là lá chắn sinh thái mà còn là nguồn sinh kế bền vững gắn liền với đời sống hàng ngày.

Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm và xu hướng tiêu dùng các sản phẩm thủ công bản địa ngày càng được quan tâm, đũa đước đang có cơ hội vượt ra khỏi phạm vi một vật dụng nhà bếp để trở thành đại diện cho văn hóa và bản sắc của vùng đất Cà Mau.

Giữa hàng trăm món quà lưu niệm của miền Tây, đũa đước có thể không phải sản phẩm hào nhoáng nhất. Nhưng mỗi đôi đũa lại mang theo câu chuyện của rừng ngập mặn, của những người thợ cần mẫn và của một vùng đất luôn tìm cách nâng cao giá trị từ những gì thiên nhiên ban tặng. Từ cây giữ rừng đến sản phẩm OCOP, hành trình của đũa đước Cà Mau cho thấy một hướng đi đáng chú ý trong việc kết hợp bảo tồn tài nguyên với phát triển kinh tế địa phương.

Mua và trải nghiệm sản phẩm

Đũa Đước cao cấp (Cà Mau)