editor 3 giờ trước

Chè dây: Từ thức uống “giải mỏi” của người vùng cao đến báu vật cho dạ dày

Giữa lúc thị trường tràn ngập các loại trà thảo dược, chè dây vẫn giữ một chỗ đứng rất riêng. Người ta tìm đến nó không phải vì một chiến dịch truyền thông rầm rộ hay bao bì bắt mắt, mà bởi một lý do thực tế hơn nhiều: Đây là một trong số ít cây thuốc nam được khoa học chứng minh là có cái “duyên” đặc biệt với chứng bệnh dạ dày.

Tại các bản làng Cao Bằng – nơi những dây chè bám chặt vào vách núi đá quanh năm sương phủ, loại cây này từ lâu đã là thứ nước uống quen thuộc bên bếp lửa của đồng bào.

Lớp “mốc” trắng đặc trưng và cái bắt tay với khoa học

Chè dây (tên khoa học: Ampelopsis cantoniensis, thuộc họ Nho) mọc hoang tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc. Thế nhưng, nhắc đến chè dây ngon và chất lượng, dân trong nghề thường nghĩ ngay đến Cao Bằng – cụ thể là các vùng núi đá ở Trùng Khánh, Quảng Uyên hay Thông Nông.

Người dân địa phương thường đi lượm chè khi cây chưa ra hoa. Thân và lá mang về được chặt nhỏ, ủ rồi sao kỹ. Điểm độc đáo nhất của chè dây chính là lớp phấn trắng như mốc bao phủ bên ngoài sau khi chế biến. Với người chưa biết, lớp phấn này dễ bị nhầm là chè hỏng. Nhưng với dân bản địa, chè phải lên phấn trắng đều mới là chè chuẩn, giữ được nhiều nhựa và đạt chất lượng tốt nhất.

Không dừng lại ở những lời truyền miệng, chè dây đã “bước” vào phòng thí nghiệm một cách nghiêm túc. Dược điển Việt Nam hiện nay đã dùng hoạt chất dihydromyricetin có trong cây này làm thước đo bắt buộc để đánh giá chất lượng dược liệu.

sản phẩm chè dây — *Ảnh minh hoạ: Internet*

“Khắc tinh” của những cơn đau thượng vị

Tại sao người ta cứ đau dạ dày là tìm đến chè dây? Câu trả lời nằm ở hàm lượng flavonoid rất cao trong loại cây này. Đây là chất chống oxy hóa mạnh, có khả năng làm dịu các phản ứng viêm.

Khoa học nói gì về chè dây?

Giảm loét: Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy chiết xuất chè dây giúp bảo vệ niêm mạc và làm lành các vết loét dạ dày hiệu quả.
Ức chế vi khuẩn HP: Trong môi trường phòng thí nghiệm, loại thảo dược này tỏ ra “đanh đá” trước vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) – thủ phạm chính gây đau dạ dày.

Chính những đặc tính này đã lý giải vì sao từ đời này qua đời khác, người Tày, người Nùng ở Cao Bằng cứ hễ đầy bụng, khó tiêu hay đau âm ỉ vùng thượng vị là lại hãm một ấm chè dây.

Tuy nhiên, chè dây là một liệu pháp hỗ trợ tuyệt vời, giúp cắt cơn khó chịu và làm mát cơ thể nhờ vị đắng nhẹ, hậu ngọt sâu. Nhưng nếu bạn đang gặp các bệnh lý dạ dày nghiêm trọng hoặc nhiễm khuẩn HP nặng, nó không thể thay thế hoàn toàn phác đồ điều trị của bác sĩ.

Từ một cây leo dại trên vách đá, chè dây đang có một cuộc dịch chuyển lớn. Khi xu hướng “trở về với tự nhiên” lên ngôi, loại chè này không còn bó hẹp trong các bài thuốc gia truyền mà đã trở thành một sản phẩm có giá trị kinh tế cao.