Kinh tế tư nhân Việt Nam: Động lực quyết định của tăng trưởng mới

Trong mọi kịch bản tăng trưởng cao và bền vững của Việt Nam giai đoạn tới, khu vực kinh tế tư nhân xuất hiện như một biến số then chốt. Không chỉ là lực lượng đông đảo nhất trong nền kinh tế, doanh nghiệp tư nhân còn được kỳ vọng trở thành động lực trung tâm giúp Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến gần hơn tới mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Quy mô lớn nhưng chưa mạnh: nghịch lý của khu vực tư nhân

Kinh tế tư nhân Việt Nam đã phát triển nhanh về số lượng trong hơn hai thập niên qua, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng, việc làm và tiêu dùng nội địa. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh sôi động ấy là một nghịch lý mang tính cấu trúc. Phần lớn doanh nghiệp tư nhân vẫn có quy mô nhỏ, năng suất thấp và khả năng tích lũy hạn chế, khiến vai trò dẫn dắt tăng trưởng dài hạn còn mờ nhạt.

Trong nhiều ngành xuất khẩu chủ lực, giá trị gia tăng cao vẫn nằm ở khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi doanh nghiệp nội địa chủ yếu tham gia ở các khâu thấp của chuỗi giá trị. Khi lợi thế lao động giá rẻ dần suy giảm, hạn chế này trở thành rào cản lớn đối với tham vọng tăng trưởng nhanh của nền kinh tế.

Từ số lượng sang chất lượng: bài toán nâng cấp doanh nghiệp tư nhân

Các nền kinh tế vượt bẫy thu nhập trung bình đều cho thấy một điểm chung: sự trỗi dậy của những doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Với Việt Nam, thách thức không nằm ở việc thiếu doanh nghiệp, mà ở khả năng giúp doanh nghiệp lớn lên, đổi mới và mở rộng quy mô.

Điều này đòi hỏi môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao, nơi doanh nghiệp có thể đầu tư dài hạn vào công nghệ, nhân lực và thương hiệu. Song song với đó là khả năng tiếp cận vốn trung và dài hạn, đặc biệt thông qua thị trường vốn, để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngắn hạn. Khi doanh nghiệp tư nhân đủ mạnh để tham gia sâu vào chuỗi giá trị, tăng trưởng kinh tế sẽ chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu.

Vai trò của Nhà nước: kiến tạo không gian cho khu vực tư nhân phát triển

Sự bứt phá của kinh tế tư nhân không thể diễn ra trong khoảng trống thể chế. Vai trò của Nhà nước, theo cách tiếp cận hiện đại, không phải là thay thế thị trường mà là kiến tạo môi trường để thị trường vận hành hiệu quả hơn.

Trong giai đoạn phát triển mới, trọng tâm chính sách không chỉ là hỗ trợ riêng lẻ, mà là tháo gỡ các điểm nghẽn mang tính hệ thống, từ thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ đến khả năng tiếp cận đất đai, vốn và công nghệ. Khi khu vực tư nhân được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, tăng trưởng cao không chỉ khả thi hơn mà còn bền vững và bao trùm hơn.

Kinh tế tư nhân là mắt xích quyết định trong chuỗi chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Nếu không nâng cấp khu vực này, mọi tham vọng tăng trưởng hai con số hay thoát bẫy thu nhập trung bình đều khó trở thành hiện thực. Ngược lại, khi doanh nghiệp tư nhân đủ mạnh để dẫn dắt đổi mới và tạo giá trị gia tăng cao, nền kinh tế Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc hơn cho chặng đường phát triển dài hạn phía trước.