Cải cách thể chế: Nguồn lực quyết định cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới

Trong các thảo luận về tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 – 2030, thể chế ngày càng được nhìn nhận không chỉ là khung vận hành, mà là một nguồn lực phát triển quan trọng. Khi các yếu tố truyền thống như lao động giá rẻ và mở rộng đầu tư dần suy giảm hiệu quả, chất lượng quản trị và năng lực thể chế trở thành yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng cao và bền vững.

Thể chế không còn là “hỗ trợ”, mà là nền tảng tăng trưởng

Ở giai đoạn phát triển thấp hơn, tăng trưởng có thể đạt được thông qua mở rộng quy mô sản xuất và khai thác lợi thế chi phí. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước sang giai đoạn có thu nhập trung bình cao, những hạn chế về thể chế bắt đầu bộc lộ rõ hơn.

Các rào cản về thủ tục hành chính, sự thiếu nhất quán trong chính sách và chi phí tuân thủ cao có thể làm giảm hiệu quả của doanh nghiệp và kìm hãm đổi mới. Trong bối cảnh đó, thể chế không còn đóng vai trò hỗ trợ, mà trở thành nền tảng trực tiếp quyết định tốc độ và chất lượng tăng trưởng.

Từ quản lý sang kiến tạo: chuyển đổi tư duy điều hành

Một xu hướng nổi bật trong các nền kinh tế thành công là sự chuyển đổi từ mô hình quản lý sang mô hình kiến tạo. Nhà nước không chỉ kiểm soát, mà tạo điều kiện để thị trường vận hành hiệu quả, đồng thời khuyến khích đổi mới và thử nghiệm.

Đối với Việt Nam, điều này đồng nghĩa với việc đơn giản hóa thủ tục, nâng cao tính minh bạch và tăng khả năng dự báo của chính sách. Bên cạnh đó, các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong những lĩnh vực mới như công nghệ số, tài chính và năng lượng có thể giúp nền kinh tế thích ứng nhanh hơn với thay đổi toàn cầu.

Phân cấp, trách nhiệm và kỷ luật thị trường

Cải cách thể chế không chỉ dừng ở cấp trung ương, mà còn liên quan chặt chẽ đến cách thức vận hành ở các cấp địa phương. Việc phân cấp đi kèm với trách nhiệm rõ ràng sẽ giúp tăng hiệu quả điều hành và tận dụng tốt hơn các nguồn lực tại chỗ.

Song song với đó, kỷ luật thị trường cần được củng cố để đảm bảo nguồn lực được phân bổ theo hiệu quả, thay vì theo cơ chế hành chính. Khi các nguyên tắc minh bạch, cạnh tranh và trách nhiệm giải trình được thực thi nhất quán, môi trường kinh doanh sẽ trở nên ổn định và hấp dẫn hơn đối với cả doanh nghiệp trong nước và nhà đầu tư quốc tế.

Cải cách thể chế là quá trình khó khăn nhưng không thể trì hoãn nếu Việt Nam muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững. Khi thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì điểm nghẽn, nền kinh tế sẽ có nền tảng vững chắc hơn để bước vào giai đoạn phát triển mới với tốc độ và chất lượng cao hơn.