Bước chân ngược chiều gió – Kỳ 2: Phòng thí nghiệm “quái vật”, nơi On Running mài giũa cảm giác chạy

Không bảng mạch, không robot tối tân, “Monster Workshop” của On Running chỉ có dao rọc, súng bắn keo và chồng giày bị cắt xẻ. Từ đây, những nguyên mẫu xấu xí nhất lại trở thành bệ phóng cho công nghệ CloudTec làm cả ngành giày thay đổi.

Kỳ 1: Khi ống nước biến thành giấc mơ triệu đô mang tên On Running

Vì sao On gọi xưởng của mình là “Monster Workshop”?

Năm 2011, khi đơn hàng Cloudsurfer đầu tiên vừa giao xong, Olivier Bernhard đã thuê một gian kho rộng chưa đầy 40 m² ở Schlieren (ngoại ô Zurich) làm phòng nghiên cứu sản phẩm. Trên cửa, anh dán tấm biển viết tay “Monster Workshop”. Tên gọi xuất phát từ cách Bernhard và cộng sự cắt rời các đôi giày của hãng khác, lắp ghép vật liệu mới, tạo ra những “con quái vật” kỳ dị nhằm thử nghiệm cảm giác chạy.

David Allemann lý giải trong buổi phỏng vấn với CNBC tháng 4 2025: “Chúng tôi tin mọi ý tưởng điên rồ đều xứng đáng được chạy trên đường ít nhất một lần. Xấu đẹp, nặng nhẹ – không quan trọng. Quan trọng là nó đem lại dữ liệu khác biệt.”

Chính tinh thần “lắp Frankenstein” ấy giúp On duy trì chu kỳ đổi mới chỉ 9–12 tháng cho mỗi dòng giày, nhanh gấp đôi mức trung bình ngành (18 – 24 tháng, theo SportsOneSource 2024).

Quy trình ba bước: Cắt, thử, phá

Bước 1 – Cắt: Bernhard yêu cầu kỹ sư tháo rời từng lớp vật liệu của giày đối thủ: đệm EVA, tấm nylon shank, đế cao su. Sau đó nhóm dùng dao dọc giấy khoét rỗng, gắn ống cao su, EVA siêu nhẹ hoặc TPU tái chế để mô phỏng khoang Cloud.

Bước 2 – Thử: Mỗi nguyên mẫu được chạy tối thiểu 50 km trên máy Tracksmith tự động mô phỏng ba kiểu tiếp đất: gót, giữa bàn chân, mũi. Sau đó, vận động viên nội bộ mang ra đường thật 20 km. Người thử phải ghi log cảm giác ở ba mốc 5–10–20 km: độ êm, độ bật, độ ổn định.

Bước 3 – Phá: Khi kết quả khả quan, Bernhard… cắt đôi nguyên mẫu theo chiều dọc để kiểm tra mức biến dạng thực tế của khoang rỗng. “Chúng tôi phải nhìn thấy vết nứt, xếp lớp vật liệu, độ phồng của thành Cloud để hiểu cơ học bên trong chứ không chỉ dựa vào cảm giác,” anh giải thích trên tạp chí Schweizer Laufsport.

Chu trình này lặp lại trung bình 6 vòng trước khi chuyển sang mô hình 3D CAD để đặt khuôn ép. Vì vậy, trước khi Cloudmonster ra mắt năm 2022, Monster Workshop đã tiêu thụ hơn 2,4 km ống cao su và 430 chai keo công nghiệp (số liệu On cung cấp cho tạp chí NZZ).

CloudTec Phase ra đời: khoang rỗng sụp tầng

Các bản CloudTec đầu tiên hấp thụ chấn động tốt nhưng chuyển lực không liền mạch. Sau gần 18 tháng thử nghiệm, nhóm On nhận ra nếu các khoang rỗng sụp xuống đồng thời, năng lượng trả lại bị “đuối” ở cuối bước lăn bàn chân. Giải pháp: thiết kế dãy khoang với độ sâu khác nhau, sụp xuống theo thứ tự từ gót đến mũi – gọi là CloudTec Phase.

Mô hình này lần đầu áp dụng trên Cloudsurfer 7 (2023). Phòng thí nghiệm Đại học Ghent đo được biến thiên áp lực gót – mũi giảm 12 %, nghĩa là lực phân bổ đều hơn dọc bàn chân. Nhờ vậy, runner ít bị “gãy nhịp” khi tăng tốc.

Để tạo CloudTec Phase, On ép khuôn EVA theo ba cấp mật độ khác nhau trong cùng một khối – kỹ thuật tốn kém hơn, nhưng hãng chấp nhận vì mục tiêu “chạy êm nhưng không nuốt lực”.

Tấm Speedboard: trái tim thép mỏng giữ nhịp rocker

Nếu khoang rỗng là lá phổi, tấm Speedboard chính là trái tim của giày On. Khác plate carbon toàn chiều dài như Nike Vaporfly, Speedboard chỉ phủ 60–70 % đế, làm từ sợi thủy tinh hoặc Pebax tùy mẫu.

“Nó không nhằm tăng tốc vô tội vạ mà đóng vai trò nhịp chuyển từ nén sang bật,” ­Caspar Coppetti giải thích với RunRepeat. Tại Monster Workshop, đội ngũ chế tạo tới 24 phiên bản Speedboard khác nhau, thay đổi độ dày từ 0,8 mm đến 1,6 mm.

Kiểm nghiệm nội bộ cho thấy tấm dày trên 1,4 mm khiến người chạy lăn bàn chân nhanh, nhưng nhóm VĐV đường mòn phàn nàn mất cảm giác địa hình. Kết quả: On chọn độ dày 1,2 mm cho Cloudmonster và 1,0 mm cho Cloudeclipse – phương án cân bằng giữa phản hồi và cảm giác.

“Quái vật” – bệ phóng văn hóa sáng tạo

Monster Workshop không chỉ là nơi làm giày, mà còn nuôi dưỡng văn hóa “không phán xét ý tưởng”. Mỗi kỹ sư đều có quyền đề xuất thử nghiệm, dán label “monster” gắn kệ, bất kể… xấu cỡ nào. Hằng tháng, Bernhard tổ chức buổi “Monster Show & Tell”, toàn công ty bình chọn “quái vật” ấn tượng nhất để nhận phần thưởng là… thêm ngân sách vật liệu.

“Quá trình đó khiến ý tưởng không bao giờ chết, chỉ chuyển kiếp,” nhà thiết kế trưởng Thụy Sĩ ­Ana Cichelli chia sẻ trên podcast HosieryClub. Từ năm 2014 đến 2024, Monster Workshop tạo ra hơn 5600 nguyên mẫu; chỉ 23 % đi xa tới khâu CAD, nhưng 100 % cung cấp dữ liệu cho thư viện cảm giác CloudTec mà On sử dụng khi xây dựng mẫu mới.

Cú chuyển mình từ Cloudmonster sang Cloudeclipse

Cloudmonster (2022) là đại diện đầu tiên của giai đoạn “đệm dày nhưng không ỳ”. Với stack cao 33–27 mm, giày nặng 278 g, Monster Workshop nhắm vào thị trường maximalist của Hoka. Đế Speedboard kẹp giữa giúp giảm “kẹt năng lượng” – vấn đề Hoka từng bị phê bình.

Đến 2024, Cloudeclipse ra đời với CloudTec Phase mềm hơn, stack lên 37–31 mm nhưng vẫn nặng chưa tới 300 g. The Run Testers gọi đôi này là “cú hợp nhất êm – phản hồi – ổn định xuất sắc nhất của On.” Monster Workshop đã chứng minh logic lắp ghép quái vật có thể sinh ra sản phẩm thương mại đẳng cấp, không còn dừng ở thử nghiệm.

Bài học R&D cho xưởng giày Việt

1. Phòng lab không phải nơi bóng bẩy: dao rọc và súng keo vẫn cho ra đột phá, miễn có quy trình ghi nhận dữ liệu và lặp thử nghiệm nhanh.
2. Tôn vinh bản nguyên mẫu xấu: mẫu Frankenstein được trưng bày, không bị vứt sớm. Điều này giúp nuôi dưỡng ý tưởng táo bạo.
3. Kiểm chứng định lượng và định tính song song: On vừa đo lực bằng cảm biến, vừa hỏi runner cảm xúc ở từng km; doanh nghiệp Việt thường bỏ quên phần sau.
4. Minh bạch thất bại: Bernhard cắt đôi nguyên mẫu “ngon” để tìm lỗi; văn hoá thừa nhận sai sớm giảm chi phí trượt xa.
5. Chia sẻ dữ liệu nội bộ: thư viện cảm giác CloudTec cho phép đội mới gia nhập dự án dùng thực chứng thay vì nhắm chừng – điều xưởng Việt hoàn toàn có thể làm bằng Google Sheet và cảm biến rẻ.

Nếu doanh nghiệp Việt coi thử nghiệm là học phí bắt buộc chứ không phải rủi ro, “quái vật” hoàn toàn có thể nở rộ ngay trong xưởng tại Biên Hòa hay Tân Uyên.

Kỳ 3: Marketing không ngân sách – hiệu ứng cộng đồng

Kỳ 2 đã mở cánh cửa Monster Workshop. Kỳ 3 sẽ kể cách On đưa những “quái vật” ra đường chạy, lan truyền bằng trải nghiệm thử miễn phí thay vì quảng cáo khổng lồ, và vì sao mỗi bước chân người dùng lại trở thành chiến dịch marketing tự nhiên cho thương hiệu.