Từ bán nhà khởi nghiệp đến đóng cửa hàng loạt nhà máy: Hành trình 63 năm của ECCO Đan Mạch
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Bạn có thể chọn nhiều cảm nhận và chạm lại để bỏ chọn.

Hành trình 63 năm đầy thăng trầm của tập đoàn giày Đan Mạch ECCO: từ quyết định bán nhà khởi nghiệp năm 1963 đến làn sóng đóng cửa nhà máy tại Việt Nam và châu Âu năm 2026 giữa áp lực tái cấu trúc toàn cầu.
Ngày 2/11/2026, hơn 1.600 công nhân tại Khu công nghiệp Bàu Bàng (Bình Dương cũ, nay thuộc vùng mở rộng TP.HCM) nhận thông báo giải thể từ ban lãnh đạo nhà máy ECCO. Cơ sở sản xuất hiện đại này chính thức khép lại hành trình chỉ sau hơn sáu năm vận hành.
Cùng ngày, cách Việt Nam nửa vòng trái đất, 632 lao động tại nhà máy của hãng ở Bồ Đào Nha cũng nhận được quyết định tương tự. Cơ sở này từng tồn tại hơn bốn thập kỷ, đóng vai trò là một trong những mắt xích sản xuất trọng yếu của thương hiệu tại châu Âu.
Hai cuộc rút lui diễn ra cùng lúc không phải là biến cố ngẫu nhiên. Trước đó, vào tháng 4/2025, hãng giày Đan Mạch đã đóng cửa nhà máy tại Martin (Slovakia), khiến 650 người mất việc. Một xưởng thuộc da của tập đoàn tại Hà Lan cũng bị bỏ ngỏ, không tái thiết sau trận hỏa hoạn cùng năm. Chỉ trong vòng 19 tháng, ba nhà máy lớn tại 3 quốc gia lần lượt bị gạch tên khỏi bản đồ sản xuất.
Điều gì đã đẩy biểu tượng công nghiệp của Đan Mạch vào cuộc thu hẹp quy mô quyết liệt đến vậy? Câu trả lời nằm ở chính mô hình kinh doanh từng giúp họ vươn lên đỉnh cao, bắt đầu từ một canh bạc của hai vợ chồng thợ giày hơn sáu thập kỷ trước.
Khởi đầu từ một mẩu rao vặt tìm nơi lập nghiệp
Karl Toosbuy, sinh năm 1928, từng là một quản lý sản xuất giày đầy triển vọng tại Copenhagen. Nhưng tham vọng của ông lớn hơn việc làm thuê. Năm 1962, Karl cùng vợ là Birte đăng một mẩu quảng cáo vỏn vẹn bốn chữ trên nhật báo Jyllands-Posten: “Hvem vil have os?” (Ai muốn nhận chúng tôi?). Họ muốn tìm một địa phương sẵn sàng chào đón một xưởng sản xuất giày mới.
Lời hồi đáp đến từ những nông dân và doanh nhân tại Bredebro, một thị trấn hẻo lánh ở miền tây nam Đan Mạch. Vợ chồng Toosbuy lập tức bán căn nhà ở thủ đô, vay mượn thêm người thân, từ bỏ công việc ổn định để đưa cô con gái nhỏ về vùng quê lập nghiệp. Ngày 1/4/1963, xưởng giày của họ mở cửa với số vốn 158.000 kroner Đan Mạch và 74 công nhân tính đến cuối năm.
Những sản phẩm đầu tiên mang nhãn hiệu Venus, tập trung vào giày nữ mũi nhọn, gót mảnh theo xu hướng thời trang lúc bấy giờ. Phải đến năm 1969, sau một tranh chấp bản quyền tên gọi tại Đức, Karl mới đổi tên thương hiệu thành ECCO, một cái tên ngắn gọn, dễ đọc và thuận tiện cho tham vọng vươn ra quốc tế.
Bước ngoặt đi ngược dòng chảy thời trang
Thập niên 1970 chứng kiến làn sóng giày giá rẻ từ các nước có chi phí nhân công thấp tràn vào Bắc Âu, đẩy nhiều nhà sản xuất truyền thống đến bờ vực phá sản. Karl Toosbuy nhận ra mình sẽ thua nếu tiếp tục chạy đua về kiểu dáng và giá bán. Ông chọn một lối đi khác: tạo ra những đôi giày ôm theo cấu trúc tự nhiên của bàn chân, thay vì ép bàn chân phải chịu đựng phom dáng thời trang.
Năm 1978, dòng giày JOKE ra đời với chất liệu da mềm, nhẹ và linh hoạt, tiếp nối sau đó là FREE, TIME và SOFT. Chỉ trong ba năm, JOKE bán được hai triệu đôi, đặt nền móng cho vị thế dẫn đầu của hãng ở phân khúc giày chú trọng sự êm ái.
Đầu thập niên 1980, hãng tiên phong ứng dụng công nghệ ép phun đế trực tiếp bằng hệ thống máy DESMA của Đức. Kỹ thuật này giúp gắn kết phần đế và thân giày mà không cần keo dán hay đường may phức tạp, vừa tăng độ bền vừa đảm bảo chất lượng đồng nhất khi sản xuất hàng loạt. Từ đây, danh tiếng của tập đoàn giày Đan Mạch gắn liền với sự bền bỉ và hàm lượng công nghệ cao.
Canh bạc tích hợp dọc: Từ con bò đến đôi giày
Trong khi các đối thủ như Nike hay Adidas sớm chuyển sang mô hình thuê ngoài (outsourcing) để tập trung vào thiết kế và tiếp thị, gia đình Toosbuy lại chọn con đường tích hợp dọc khép kín. Họ tự đầu tư từ trang trại, xưởng thuộc da, nhà máy sản xuất, trung tâm nghiên cứu vật liệu cho đến hệ thống cửa hàng bán lẻ.
Triết lý “cow to shoe” (từ con bò đến đôi giày) thúc đẩy hãng mở rộng mạng lưới nhà máy thuộc sở hữu 100% tại Bồ Đào Nha (1984), Indonesia (1991), Thái Lan (1993), Slovakia (1998) và Trung Quốc (2005). Khi Karl Toosbuy qua đời năm 2004, con gái ông là Hanni Toosbuy Kasprzak tiếp quản di sản là một đế chế toàn cầu với hơn 20.000 nhân sự.
Tuy nhiên, mô hình tự chủ toàn diện này là con dao hai lưỡi. Khi thị trường tăng trưởng, nó mang lại biên lợi nhuận gộp ấn tượng và sự kiểm soát chất lượng tuyệt đối. Nhưng khi sức mua suy giảm, toàn bộ chi phí cố định khổng lồ của máy móc, nhà xưởng và nhân công lập tức đè nặng lên bảng cân đối kế toán.
Nghịch lý công suất từ năm 2011 đến 2026
Lịch sử của hãng từng ghi nhận một cuộc giải cứu ngoạn mục vào năm 2011. Trận đại hồng thủy tại Thái Lan năm đó nhấn chìm nhà máy ở Ayutthaya. Theo ghi nhận của Ngân hàng Thế giới, hãng đã thuê thợ lặn lặn xuống dòng nước lũ để trục vớt các bộ khuôn giày chuyên dụng, chuyển sang các nhà máy khác nhằm duy trì nguồn cung.
Sau biến cố, ban lãnh đạo điều chuyển tới 35% máy móc toàn cầu, đặt mục tiêu không để bất kỳ nhà máy nào chiếm quá 20% tổng công suất nhằm phân tán rủi ro thiên tai. Mười lăm năm sau, bài toán đảo ngược hoàn toàn. Thay vì thiếu hụt công suất do thảm họa, hãng đối mặt với tình trạng dư thừa dây chuyền vì hàng tồn kho ứ đọng. Mạng lưới phân tán từng là lá chắn rủi ro nay trở thành gánh nặng cần cắt bỏ.
Áp lực tài chính và vết xước thương hiệu
Những con số tài chính gần đây phản ánh rõ sự hụt hơi của gã khổng lồ Bắc Âu. Doanh thu hợp nhất giảm liên tục từ mức 1,586 tỷ euro năm 2022 xuống còn 1,410 tỷ euro vào năm 2025, tương đương mức sụt giảm hơn 11% sau ba năm. Nghiêm trọng hơn, tập đoàn ghi nhận lỗ ròng 37,6 triệu euro năm 2024 và tiếp tục lỗ khoảng 24 triệu euro trong năm 2025.
Sự chững lại này xuất phát từ sự trỗi dậy mạnh mẽ của các thương hiệu giày chạy bộ và giày đi bộ thế hệ mới, những cái tên đang chiếm lĩnh thị phần giới trẻ nhờ thiết kế bắt mắt và độ êm vượt trội. Bên cạnh đó, quyết định ở lại thị trường Nga sau năm 2022 với lý do bảo vệ việc làm cho 1.800 nhân viên địa phương đã vấp phải làn sóng tẩy chay dữ dội tại quê nhà. Hàng loạt nhà bán lẻ lớn tại Bắc Âu ngừng nhập hàng, làm tổn hại nghiêm trọng hình ảnh thương hiệu.
Cái kết sau 6 năm của nhà máy hơn 860 tỷ đồng tại Việt Nam
Việt Nam từng được kỳ vọng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng của hãng. Dự án tại Khu công nghiệp Bàu Bàng được cấp phép năm 2017 với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 860,9 tỷ đồng (khoảng 38,18 triệu USD), chuyên sản xuất mũ giày và cấu kiện xuất khẩu.
Đi vào hoạt động từ năm 2020 với giấy phép kéo dài đến tận năm 2057, nhà máy này đạt doanh thu khoảng 42,2 triệu USD trong năm 2024. Thế nhưng, mọi kế hoạch dài hạn đã dừng lại vào đầu tháng 11/2026. Toàn bộ 1.611 lao động (bao gồm 259 nhân sự thuê ngoài) đứng trước bước ngoặt mất việc làm khi hợp đồng chấm dứt vào cuối tháng. Dù doanh nghiệp cam kết chi trả đầy đủ chế độ và hỗ trợ thâm niên, biến cố này vẫn giáng một đòn mạnh vào sinh kế của hàng nghìn gia đình, bao gồm cả những lao động khuyết tật vốn tìm thấy sự ổn định tại đây.
Vì sao Việt Nam bị loại khỏi cuộc chơi?
Theo thông báo tái cấu trúc doanh nghiệp gửi tới truyền thông quốc tế, tập đoàn quyết định dồn toàn bộ năng lực sản xuất giày về ba cứ điểm tại Indonesia, Thái Lan và Trung Quốc.
Điểm chung của ba quốc gia này là đều sở hữu các xưởng thuộc da quy mô lớn của chính tập đoàn nằm liền kề nhà máy đóng giày. Trong bối cảnh phải thắt lưng buộc bụng, việc gom sản xuất về gần nguồn cung nguyên liệu giúp tối ưu hóa chi phí logistics và quản trị dòng tiền.
Dù ban lãnh đạo khẳng định việc đóng cửa nhà máy tại Việt Nam và Bồ Đào Nha không xuất phát từ năng lực yếu kém của công nhân địa phương, quyết định này vẫn phơi bày quy luật khắc nghiệt của chuỗi cung ứng toàn cầu. Một nhà máy có công nghệ hiện đại, doanh thu ổn định và thời hạn hoạt động hàng chục năm vẫn có thể bị khai tử bất cứ lúc nào khi chiến lược của công ty mẹ thay đổi.
Hơn sáu thập kỷ sau mẩu quảng cáo tìm đất lập nghiệp của vợ chồng Toosbuy, thương hiệu Đan Mạch không sụp đổ, nhưng đang phải tự cắt bỏ những phần cơ thể khỏe mạnh để thích nghi với một thị trường khốc liệt hơn. Và với hơn 1.600 công nhân tại Bàu Bàng, bài học kinh tế vĩ mô ấy hiện hữu qua những tờ thông báo thanh lý hợp đồng ngay trước thềm năm mới.

Thảo luận
Chia sẻ góc nhìn có lý lẽ, tôn trọng người khác và trách nhiệm với cộng đồng.