Xe điện Trung Quốc trước bước ngoặt thanh lọc: Từ tăng trưởng thần tốc đến vòng xoáy giá và dư cung

Trong hơn một thập kỷ, xe điện được xem là biểu tượng cho tham vọng công nghiệp mới của Trung Quốc, nơi tốc độ tăng trưởng vượt xa phần còn lại của thế giới. Nhưng bước sang giai đoạn 2025 – 2026, ngành công nghiệp từng được ca ngợi này đang đối diện một thực tế khắc nghiệt hơn: giá bán lao dốc, tồn kho phình to, đại lý thua lỗ và cơ quan quản lý buộc phải can thiệp. Những gì đang diễn ra cho thấy xe điện Trung Quốc đã bước vào một chu kỳ thanh lọc sâu, thay vì tiếp tục tăng trưởng bằng mọi giá.

Cuộc đua giá và dấu hiệu méo mó của thị trường

Từ cuối năm 2023, làn sóng giảm giá lan rộng khắp thị trường xe điện Trung Quốc, khi các hãng liên tục tung ưu đãi để giữ thị phần. Theo Reuters, tình trạng cạnh tranh bằng giá đã kéo dài nhiều năm, khiến biên lợi nhuận toàn ngành suy giảm và làm dấy lên lo ngại về một cuộc đua không bền vững.

Đầu năm 2026, ba cơ quan quản lý lớn của Trung Quốc đã tổ chức cuộc họp với đại diện 17 hãng xe điện, kêu gọi chấm dứt tình trạng “giá chiến mất trật tự”. Động thái này phản ánh quan điểm ngày càng rõ ràng của Bắc Kinh: tăng trưởng bằng cách phá giá không còn được xem là chiến lược chấp nhận được, nhất là khi nó làm suy yếu toàn bộ cấu trúc ngành.

Tồn kho, đại lý thua lỗ và áp lực lan sang chuỗi cung ứng

Ở tuyến đầu thị trường, các đại lý đang chịu tác động trực tiếp nhất. Dữ liệu do Hiệp hội Đại lý Ô tô Trung Quốc công bố, được Reuters dẫn lại, cho thấy đến giữa năm 2025 chỉ khoảng 30% đại lý có lãi, trong khi tồn kho toàn thị trường ước tính lên tới hàng triệu xe. Khi nhu cầu chậm lại, nhiều đại lý buộc phải cắt giá sâu để giải phóng hàng, đẩy rủi ro tài chính từ nhà sản xuất sang hệ thống phân phối.

Áp lực này tiếp tục lan sang chuỗi cung ứng. Bloomberg cho biết một số hãng lớn, trong đó có BYD, từng kéo dài thời gian thanh toán cho nhà cung cấp lên tới trung bình 275 ngày trong năm 2023. Dù các doanh nghiệp sau đó cam kết rút ngắn kỳ hạn thanh toán theo định hướng của cơ quan quản lý, con số này vẫn cho thấy mức độ căng thẳng dòng tiền trong giai đoạn giá bán bị ép xuống thấp.

Dư cung, xuất khẩu và bài toán bền vững

Đằng sau cuộc đua giá là một vấn đề mang tính cấu trúc hơn: dấu hiệu dư cung. Nhiều tổ chức nghiên cứu và truyền thông quốc tế nhận định công suất sản xuất xe điện tại Trung Quốc đang vượt xa nhu cầu nội địa, buộc các hãng phải đẩy mạnh xuất khẩu. Điều này không chỉ làm gia tăng áp lực cạnh tranh ở thị trường trong nước mà còn góp phần châm ngòi căng thẳng thương mại tại châu Âu và Bắc Mỹ, nơi xe điện Trung Quốc ngày càng bị soi xét về trợ cấp và an ninh chuỗi cung ứng.

Song song đó, Bắc Kinh cũng bắt đầu điều chỉnh nhịp độ mở rộng. Việc yêu cầu giấy phép xuất khẩu xe điện từ năm 2026 cho thấy nhà chức trách muốn kiểm soát tốt hơn dòng chảy hàng hóa, tránh kịch bản dư thừa kéo dài gây bất ổn cả trong và ngoài nước.

Câu chuyện xe điện Trung Quốc đang bước sang một chương mới, nơi tốc độ tăng trưởng không còn là thước đo duy nhất. Giá chiến, tồn kho và áp lực chuỗi cung ứng buộc ngành công nghiệp này phải tái cấu trúc, hướng tới sự bền vững và kỷ luật thị trường cao hơn. Cuộc thanh lọc sắp tới có thể khắc nghiệt, nhưng cũng sẽ quyết định ai đủ sức tồn tại trong giai đoạn hậu tăng trưởng nóng.