Thuế Mỹ siết 14 nước: Vì sao Việt Nam nhẹ nhất?

Mỹ đang “vung gươm thuế” khắp thế giới, hàng loạt quốc gia phải ngậm ngùi trả thêm 25% đến 50% nếu muốn đưa hàng hóa vào nền kinh tế số 1 thế giới. Thế nhưng Việt Nam lại đứng ngoài cơn bão đó, chỉ chịu mức 20% – thấp nhất trong nhóm các nước có năng lực xuất khẩu mạnh sang Mỹ. Điều gì đã khiến Việt Nam có được vị thế “ưu ái” ấy?

Bức tranh thuế quan mới: Ai nặng ai nhẹ?

Dưới chính sách thương mại kiểu “Nước Mỹ trên hết” (America First) mà Trump đang thúc đẩy trở lại, bảng thuế nhập khẩu mới áp dụng đã khiến cán cân thay đổi rõ rệt. Việt Nam cùng Philippines hiện chỉ phải chịu mức thuế 20%, thấp nhất trong danh sách 14 nước vừa công bố. Trong khi đó Nhật Bản, Hàn Quốc chịu 25%; Indonesia 32%; Thái Lan 36%; Lào và Myanmar tới 40%; Brazil thậm chí chạm 50%.

Khoảng cách này không chỉ là con số trên giấy, nó ngay lập tức tạo ra lợi thế giá xuất khẩu cho hàng Việt Nam, khiến doanh nghiệp Việt trở thành điểm đến săn đón mới của các nhà mua hàng toàn cầu.

Vì sao Việt Nam “được ưu ái”?

1. Mở cửa đổi ưu đãi: 0% cho hàng Mỹ

Không phải ngẫu nhiên mà Trump lại để Việt Nam đứng top ưu đãi. Ngay từ đầu, Việt Nam đã chủ động “mở cửa lớn”, cam kết cho hàng Mỹ vào gần như 0% thuế, từ nông sản đến thiết bị y tế, xe hơi. Đổi lại, Mỹ chỉ áp 20% với hàng Việt, thấp hơn rõ rệt so với các nước tương đồng về năng lực xuất khẩu như Thái Lan hay Indonesia. Đây là cách mà Việt Nam đi trước một bước, cho Trump một “deal ngon” đúng phong cách có qua có lại, vốn là kim chỉ nam trong chiến lược thương mại của ông.

2. Tốc độ quyết sách siêu nhanh

Nền chính trị tập trung và hệ thống hành chính Việt Nam cho phép quyết định ở cấp cao nhất được ban hành và thực thi ngay lập tức, không qua Quốc hội, không phải chờ nhiều vòng lobby, trưng cầu. Khác với Nhật hay Hàn Quốc – dù là đồng minh lâu năm nhưng phải mất nhiều tháng trời để thông qua luật thuế mới. Đây chính là điểm mà Trump khen Việt Nam “chốt lẹ”, phù hợp triết lý của một nhà kinh doanh hơn là chính trị gia thuần túy.

3. Việt Nam ở đâu trên bàn cờ địa chính trị?

Trump cần một mắt xích để giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng Trung Quốc. Việt Nam nhờ vị trí sát Trung Quốc, nhân công dồi dào, chính sách mở cửa mạnh, chi phí thấp, lại không mang tiếng cạnh tranh trực diện về địa chính trị, trở thành ứng viên hoàn hảo.

Đó là lý do dù không phải đồng minh quân sự như Nhật, Hàn, Việt Nam vẫn được Trump đẩy vào nhóm ưu đãi thuế. Trong mắt Washington, đây là cú “bắc cầu” thông minh để kiềm chế Trung Quốc mà không cần đối đầu quá trực diện.

4. Minh bạch xuất xứ: lời cam kết giữ uy tín

Giai đoạn đầu, Mỹ từng lo ngại Việt Nam trở thành trạm trung chuyển cho hàng Trung Quốc “đội lốt” made in Vietnam để tuồn vào thị trường Mỹ. Ngay lập tức, Việt Nam đã ban hành hàng loạt biện pháp kiểm tra CO, siết chứng từ hải quan, minh bạch hóa chuỗi cung ứng.

Nhờ đó, Việt Nam tránh được mức thuế phạt 40% như Lào và Myanmar đang phải gánh. Chính sự chủ động này là tấm vé thông hành quan trọng để giữ vững niềm tin của Mỹ.

Góc nhìn từ Washington: Trump cần Việt Nam để ghi điểm

Mức thuế 0% cho hàng Mỹ vào Việt Nam là thứ mà chưa một đời tổng thống Mỹ nào trước đó đạt được. Nó giúp Trump ghi điểm lớn với cử tri: xuất khẩu Mỹ sang Việt Nam bùng nổ, tạo việc làm cho nông dân Mỹ, công nhân Mỹ.

Mặt khác, ưu đãi cho Việt Nam cũng khiến Trung Quốc “phải để ý”. Đây chính là nước cờ mà Trump rất tự hào khi công khai trên nền tảng True Social, không ngại nhắc tên lãnh đạo Việt Nam để chứng minh “deal thành công” của ông trước công chúng Mỹ.

Cơ hội & thách thức cho doanh nghiệp Việt

Ngành nào hưởng lợi đầu tiên?

Dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử lắp ráp sẽ là nhóm hưởng lợi lớn nhất. Các đơn hàng dịch chuyển từ Indonesia, Thái Lan sang Việt Nam do chênh lệch thuế có thể tới 10–15%, vừa đủ để thay đổi quyết định đặt hàng của các retailer Mỹ.

Nhưng thách thức vẫn còn đó

Thuế thấp mở cửa thị trường, nhưng cũng đồng nghĩa Mỹ sẽ kiểm tra khắt khe hơn về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, lao động. Hàng Việt nếu không đáp ứng tốt ESG, không minh bạch CO, rất dễ dính các vụ kiện chống bán phá giá, chống lẩn tránh thuế (circumvention), như đã từng xảy ra với thép, tôm, cá tra.

Đề xuất chiến lược cho doanh nghiệp

• Đầu tư nghiêm túc hệ thống truy xuất xuất xứ.
• Đa dạng hóa nguyên phụ liệu để tránh lệ thuộc Trung Quốc quá mức, dễ bị Mỹ soi.
• Đẩy mạnh nâng cấp nhà máy theo tiêu chuẩn xanh, đạt các chứng nhận BSCI, WRAP, FSC để tự tin vào các kỳ kiểm toán gắt.

Thị trường khu vực xáo trộn mạnh

Các nhà nhập khẩu Mỹ đang xem lại hợp đồng với Thái Lan và Indonesia vì khoảng cách thuế không nhỏ. Lào, Myanmar gần như bị “đẩy ra lề” khi mức thuế 40% khiến giá hàng hóa đội lên không cạnh tranh nổi. Đây là cơ hội vàng để Việt Nam thu hút thêm đơn hàng, cả gia công lẫn ODM.

Tương lai nào nếu Trump không còn?

Chính sách thuế này gắn chặt với cương lĩnh tranh cử của Trump. Nếu ông giữ được nhiệm kỳ, Việt Nam có thể an tâm vài năm tới. Nhưng nếu chính quyền mới lên, các kịch bản thuế hoàn toàn có thể thay đổi.

Vì vậy Việt Nam cần giữ uy tín cam kết hiện tại, tiếp tục đa phương hóa để giảm rủi ro, duy trì sức hấp dẫn với Mỹ bất kể ai lên cầm quyền.

Việt Nam hưởng thuế thấp nhất không phải vì may mắn. Đó là kết quả của chủ động mở cửa, quyết sách thần tốc, đúng thời điểm và đặt mình chính xác vào vị trí Mỹ cần.

Thuế thấp mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng là cam kết không dễ dàng. Doanh nghiệp Việt nếu biết nắm lấy, chuẩn bị tốt về minh bạch và chất lượng, sẽ biến khoảng thời gian này thành cú bứt phá đáng giá cho cả thập kỷ tới.