Lý Hiển Long: Thế giới đã bước qua “luật chơi cũ” và không còn đường quay lại

Trong một thế giới ngày càng bất ổn, nơi thương mại, an ninh và địa chính trị đan xen chặt chẽ, Lee Hsien Loong – tức Lý Hiển Long, cựu Thủ tướng Singapore – đưa ra một cảnh báo thẳng thắn: trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ đang suy yếu, và thế giới đã bước sang một giai đoạn mới, thực dụng hơn, cứng rắn hơn và nhiều rủi ro hơn. Đây không phải một cú sốc tạm thời, mà là sự chuyển dịch mang tính cấu trúc, sẽ định hình kinh tế và chính trị toàn cầu trong nhiều năm tới.

Thế giới sau “sea change”: khi luật lệ không còn là mặc định

Theo ông Lý Hiển Long, thế giới đang trải qua một “sea change”, một biến đổi nền tảng trong cách các quốc gia tương tác với nhau. Hệ thống thương mại đa phương từng được xây dựng quanh WTO và nguyên tắc đối xử tối huệ quốc đang bị xói mòn. Các cường quốc, đặc biệt là Mỹ, ngày càng ưu tiên hành động đơn phương, sử dụng thuế quan và đàm phán song phương như công cụ chiến lược.

Hệ quả là thương mại toàn cầu trở nên phân mảnh hơn, chuỗi cung ứng kém ổn định hơn, và tăng trưởng kinh tế chịu nhiều áp lực hơn. Khi luật lệ chung suy yếu, các quốc gia buộc phải tự bảo vệ lợi ích của mình bằng sức mạnh kinh tế và chính trị, thay vì dựa vào những cam kết quốc tế mang tính dài hạn.

Ông nhấn mạnh rằng đây không phải một giai đoạn quá độ. Thế giới sẽ không quay trở lại trạng thái ổn định trước đây, nơi luật chơi được chấp nhận rộng rãi và thực thi tương đối nhất quán.

Mỹ – Trung: ổn định mong manh và rủi ro từ sai lầm

Ở châu Á – Thái Bình Dương, mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục là trục chính định hình môi trường chiến lược. Ông Lý Hiển Long nhìn nhận một thực tế song hành: cả hai bên đều không muốn đối đầu toàn diện vì cái giá kinh tế quá lớn, nhưng những căng thẳng nền tảng vẫn còn nguyên.

Điều đáng lo ngại không nằm ở ý đồ, mà ở khả năng tính toán sai. Trong một môi trường thiếu lòng tin và luật chơi chung suy yếu, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền, vượt khỏi tầm kiểm soát của các nhà hoạch định chính sách. Đây là dạng rủi ro nguy hiểm nhất trong quan hệ quốc tế hiện đại, khi khủng hoảng không xuất phát từ quyết định có chủ đích, mà từ tai nạn và hiểu lầm.

ASEAN và bài toán sinh tồn của các nước nhỏ

Với ASEAN, ông Lý Hiển Long đưa ra một cách nhìn tỉnh táo. “Vai trò trung tâm” của ASEAN không đồng nghĩa với quyền quyết định. Giá trị thực sự của khối này nằm ở khả năng duy trì đối thoại, giữ cho các cường quốc tiếp tục ngồi vào cùng một bàn, thay vì đối đầu trực diện.

Trong bối cảnh đó, chiến lược của các nước nhỏ không phải là chọn phe, mà là đa dạng hóa quan hệ, tăng cường nội lực kinh tế và giữ vững các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Đó không phải sự do dự, mà là cách tối ưu hóa khả năng sinh tồn trong một thế giới ngày càng vận hành theo logic sức mạnh và mặc cả.

Thông điệp của Lý Hiển Long mang tính cảnh tỉnh nhiều hơn là bi quan. Thế giới đã thay đổi, và sự ổn định trong tương lai không đến từ việc bám víu vào quá khứ, mà từ khả năng thích ứng thực tế với trật tự mới. Trong một kỷ nguyên mà luật chơi chung không còn là điều hiển nhiên, những quốc gia và doanh nghiệp hiểu rõ môi trường xung quanh, hành động linh hoạt và đầu tư vào sức mạnh nội tại sẽ là những bên có cơ hội đi xa nhất.