Kinh tế Việt Nam 2021 – 2025: Nhìn từ dấu ấn điều hành của Thủ tướng Phạm Minh Chính

Khi Phạm Minh Chính nhậm chức Thủ tướng năm 2021, Việt Nam bước vào giai đoạn thử thách lớn: đại dịch COVID-19, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, lạm phát quốc tế leo thang và thế giới phân cực địa chính trị. Trong bối cảnh đó, dấu ấn để lại không chỉ nằm ở các quyết sách lớn, mà còn ở cách Chính phủ được vận hành như một bộ máy hành động, nơi mục tiêu được lượng hóa bằng con số và trách nhiệm gắn với kết quả cụ thể.

Điều hành trong khủng hoảng: phục hồi nhanh và giữ ổn định vĩ mô

Thách thức lớn nhất của nhiệm kỳ bắt đầu bằng đại dịch. Sau giai đoạn phong tỏa nghiêm ngặt năm 2021, Chính phủ đã quyết định mở cửa trở lại nền kinh tế từ đầu năm 2022, đi kèm Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội quy mô khoảng 350.000 tỷ đồng. Các biện pháp trọng tâm gồm giảm thuế giá trị gia tăng, hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp, tăng chi đầu tư công và thúc đẩy tiêu dùng nội địa.

Kết quả là tăng trưởng GDP năm 2022 đạt 8,02%, thuộc nhóm cao nhất châu Á trong giai đoạn hậu COVID. Đà phục hồi này tiếp tục được duy trì khi GDP năm 2024 tăng khoảng 7%, và năm 2025 đạt trên 8%, trong khi lạm phát bình quân được giữ quanh mức 3 – 4%, nằm trong khung kiểm soát của Quốc hội.

Trong nhiều cuộc họp Chính phủ, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu điều hành nhất quán giữa tăng trưởng và ổn định. Ông từng nói: đã nói là làm, đã cam kết là phải thực hiện, nhưng làm phải chắc, không được để người dân và doanh nghiệp chịu rủi ro hệ thống. Cách tiếp cận này giúp Việt Nam tránh được các cú sốc tài chính lớn, ngay cả khi nhiều nền kinh tế mới nổi khác chịu áp lực mạnh từ lạm phát và biến động tỷ giá.

Điều hành kiểu chiến dịch: hạ tầng, thị trường và bộ máy

Một đặc điểm nổi bật trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Phạm Minh Chính là cách tổ chức điều hành theo mô hình chiến dịch. Thay vì chỉ ban hành nghị quyết, Chính phủ lập các tổ công tác, giao mốc tiến độ và gắn trách nhiệm cá nhân người đứng đầu.

Điều này thể hiện rõ nhất trong phát triển hạ tầng giao thông. Trong giai đoạn 2021 – 2025, Việt Nam đã hoàn thành và đưa vào khai thác hơn 3.000 km đường cao tốc, vượt mục tiêu đề ra cho cả giai đoạn. Riêng các dự án cao tốc Bắc – Nam phía Đông được thúc đẩy với tiến độ chưa từng có, góp phần giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển cho các địa phương.

Song song với hạ tầng, Chính phủ triển khai chiến dịch gỡ vướng pháp lý cho thị trường bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp trong giai đoạn 2023 – 2024, khi thị trường đứng trước nguy cơ đóng băng. Thay vì can thiệp hành chính cứng nhắc, các tổ công tác rà soát từng dự án, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục và cơ chế tài chính. Nhờ đó, thị trường tránh được kịch bản đổ vỡ dây chuyền, dù quá trình phục hồi diễn ra có chọn lọc và thận trọng.

Trong bộ máy hành chính, thông điệp xuyên suốt là chống né tránh và đùn đẩy trách nhiệm. Thủ tướng nhiều lần nói thẳng: sợ sai thì đứng sang một bên cho người khác làm. Cách tiếp cận này nhằm phá vỡ tâm lý “không dám ký”, vốn được xem là một trong những rào cản lớn nhất của thực thi chính sách.

Đối ngoại và ngoại giao kinh tế: mở không gian phát triển

Báo chí quốc tế thường nhìn nhận Thủ tướng Phạm Minh Chính như một nhà lãnh đạo theo đuổi ngoại giao kinh tế thực dụng. Các chuyến công du và cuộc gặp với lãnh đạo, tập đoàn lớn tại Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông đều xoay quanh các chủ đề rất cụ thể: chuỗi cung ứng, công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng và logistics.

Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – Mỹ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2023 được đánh giá là bước đi mang tính cấu trúc, giúp Việt Nam củng cố vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình. Trong khi đó, Việt Nam vẫn duy trì quan hệ ổn định với Trung Quốc, Nhật Bản và các đối tác truyền thống khác, phản ánh chính sách đối ngoại cân bằng và độc lập.

Ngoại giao dưới thời ông Chính được đo bằng các con số cụ thể. Dòng vốn FDI giải ngân duy trì ở mức 20 – 23 tỷ USD mỗi năm, kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 tiệm cận 900 tỷ USD, và Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm các nền kinh tế mở nhất khu vực. Trong một phát biểu về ngoại giao kinh tế, Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ, coi đây là nền tảng để thu hút và giữ chân nhà đầu tư dài hạn.

Dấu ấn của Thủ tướng Phạm Minh Chính không nằm ở một quyết định đơn lẻ, mà ở cách Chính phủ được vận hành trong thời kỳ biến động. Điều hành theo chiến dịch, đặt mục tiêu bằng con số, đo lường bằng kết quả và ưu tiên ổn định xã hội là những đặc trưng nổi bật của nhiệm kỳ này. Dù vẫn còn những thách thức về năng suất, thể chế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, giai đoạn 2021 – 2025 để lại một bài học rõ ràng: trong khủng hoảng, tốc độ, kỷ luật và sự quyết đoán có thể tạo ra khác biệt cho cả một nền kinh tế.