GDP 10% năm 2026: Tham vọng lớn nhất của kinh tế Việt Nam trong hai thập niên, và bài toán “tăng trưởng có chất”

Việt Nam bước vào năm 2026 với một mục tiêu kinh tế đầy tham vọng: tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Đây không chỉ là con số cao nhất được đặt ra kể từ giai đoạn đầu Đổi mới, mà còn là phép thử lớn đối với mô hình tăng trưởng của nền kinh tế khi GDP bình quân đầu người vừa vượt mốc 5.000 USD. Câu hỏi đặt ra không chỉ là Việt Nam có đạt được 10% hay không, mà là nếu đạt được, tăng trưởng đó sẽ dựa trên nền tảng nào và mang lại lợi ích thực chất ra sao cho nền kinh tế.

Mục tiêu chính thức và nền tảng thực tế

Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên năm 2026 đã được Quốc hội thông qua trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, sau đó được Chính phủ cụ thể hóa trong các nghị quyết điều hành. Theo kịch bản chính thức, công nghiệp và xây dựng được kỳ vọng tăng khoảng 12%, khu vực dịch vụ tăng khoảng 10%, trong khi nông nghiệp duy trì mức tăng ổn định.

Nền tảng cho tham vọng này là kết quả tăng trưởng năm 2025, khi GDP tăng 8,02% và GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD. Đây là bước tiến quan trọng, đưa Việt Nam tiến sát nhóm thu nhập trung bình cao. Tuy nhiên, khoảng cách từ 8% lên 10% không đơn thuần là gia tăng tốc độ, mà đòi hỏi sự thay đổi về chất trong cấu trúc tăng trưởng.

Khoảng cách giữa mục tiêu quốc gia và đánh giá quốc tế

Điểm đáng chú ý là các tổ chức quốc tế đều đưa ra dự báo thận trọng hơn đáng kể cho năm 2026. IMF dự báo tăng trưởng khoảng 5,6%, trong khi World Bank và OECD đưa ra mức dự báo quanh 6 – 6,5%. Ngay cả những tổ chức có đánh giá tích cực về Việt Nam như ADB hay UOB cũng chỉ dự báo tăng trưởng trong khoảng 7 – 7,5%.

Sự chênh lệch này phản ánh một thực tế: mục tiêu 10% mang tính định hướng chính sách mạnh mẽ, trong khi các dự báo quốc tế dựa trên quán tính tăng trưởng hiện tại và bối cảnh toàn cầu còn nhiều bất định, từ nhu cầu suy yếu tại các thị trường lớn đến rủi ro địa chính trị và chu kỳ công nghệ.

Bài toán cốt lõi: tốc độ hay chất lượng tăng trưởng

Tranh luận xoay quanh mục tiêu 10% không nằm ở việc con số này cao hay thấp, mà ở cách đạt được nó. Việt Nam từng có giai đoạn tăng trưởng nhanh dựa vào đầu tư lớn, tín dụng mở rộng và bất động sản. Mô hình này giúp GDP tăng nhanh trong ngắn hạn nhưng để lại rủi ro về nợ, lạm phát và hiệu quả sử dụng vốn.

Ở ngưỡng GDP bình quân đầu người trên 5.000 USD, dư địa tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và vốn rẻ đang thu hẹp. Muốn tăng trưởng bền vững, nền kinh tế cần cải thiện năng suất, nâng cao hàm lượng công nghệ, và mở rộng vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong chuỗi giá trị. Nếu tăng trưởng 10% chỉ dựa vào việc bơm vốn và đẩy nhanh đầu tư công, rủi ro mất cân đối vĩ mô sẽ gia tăng.

Một yếu tố khác là phân phối lợi ích tăng trưởng. Tăng GDP chỉ thực sự có ý nghĩa khi thu nhập của tầng lớp trung lưu được cải thiện, tiêu dùng nội địa được củng cố và nền kinh tế giảm phụ thuộc vào xuất khẩu gia công. Đây là thách thức không nhỏ trong bối cảnh khu vực FDI vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu nhưng mức độ lan tỏa công nghệ còn hạn chế.

Mục tiêu GDP 10% năm 2026 là một tuyên bố mạnh mẽ về khát vọng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn bản lề. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy con số này chỉ khả thi nếu đi kèm sự chuyển đổi thực chất của mô hình tăng trưởng, từ mở rộng sang nâng cao chất lượng. Trong bối cảnh nền kinh tế đã bước vào ngưỡng thu nhập trung bình cao, thước đo thành công không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà khả năng tạo ra giá trị bền vững và nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế Việt Nam.