TômTex: Từ vỏ tôm Việt đến vật liệu sinh học làm chao đảo ngành thời trang thế giới

Biến vỏ tôm thành “da” sinh học không nhựa, không hóa chất độc hại, có thể phân hủy, được các thương hiệu như BMW, Collina Strada, và Peter Do săn đón – startup TômTex do một cô gái Việt sáng lập tại New York đang tạo ra làn sóng xanh đầy tự hào cho người Việt.

Khởi nguồn từ một dòng sông ô nhiễm ở Đà Nẵng

Uyên Trần sinh ra và lớn lên ở ngoại ô Đà Nẵng, từng có tuổi thơ gắn liền với mùi nồng của thuốc nhuộm và nước thải từ các cơ sở dệt may gần nhà. Dòng sông đục ngầu chạy ngang khu làng nghề khiến cô bắt đầu đặt câu hỏi: “Ngành thời trang đang để lại điều gì cho hành tinh này?”

Sau khi tốt nghiệp ngành thiết kế tại Academy of Art University (San Francisco) và theo học thạc sĩ tại Parsons School of Design (New York), nơi sản sinh ra những nhà thiết kế hàng đầu thế giới, Uyên quyết định không bước vào thị trường may mặc như số đông, mà chọn một con đường hiểm trở hơn: tự tạo ra một loại vật liệu mới bền vững, sạch, và không tổn hại môi trường.

TômTex: từ rác thải biển đến vật liệu cao cấp

Năm 2020, Uyên Trần cùng các cộng sự thành lập TômTex tại Brooklyn, New York. Họ bắt đầu thử nghiệm với một nguồn nguyên liệu ít ai ngờ tới: vỏ tôm, cua, nấm và bã cà phê, những thứ tưởng chừng vô dụng.

Từ đó, họ phát triển được hai dòng vật liệu:

• Series WS (Waste Shell): Làm từ chitosan trong vỏ hải sản tái chế.
• Series M (Mushroom): Chiết xuất từ nấm, hoàn toàn thuần chay và có thể tạo hình linh hoạt.

Quá trình sản xuất không dùng hóa chất độc hại, không tạo vi nhựa, không đòi hỏi nhiệt độ cao, giúp tiết kiệm năng lượng và giảm đáng kể lượng khí thải CO₂.

Vật liệu TômTex không chỉ nhẹ, bền, dẻo, mà còn có thể phân hủy sinh học hoàn toàn. So với da bò hay các loại vegan leather có chứa nhựa tổng hợp (PU, PVC), TômTex thực sự là một bước tiến đột phá trong ngành vật liệu sinh học.

Vật liệu Việt trên sàn diễn thời trang Paris – New York

Chỉ sau vài năm, sản phẩm từ TômTex đã nhanh chóng được đón nhận bởi giới thiết kế quốc tế:

• Peter Do nhà thiết kế gốc Việt nổi tiếng tại Mỹ, đã sử dụng TômTex trong các bộ sưu tập trình diễn tại New York Fashion Week.
• Dauphinette, Di Petsa, Maitrepierre – những nhà mốt độc lập tại châu Âu đều chọn TômTex cho các thiết kế mang thông điệp sinh thái.
• Collina Strada thương hiệu thời trang Mỹ danh tiếng, đã tung ra dòng túi xách TômTex đầu năm 2025, giá 450 USD, bán hết sạch chỉ sau vài giờ ra mắt.
• Allina Liu sử dụng TômTex cho chiếc váy chính trong BST Xuân/Hè 2025.

Điều đáng chú ý là giới phê bình thời trang không chỉ ca ngợi vì tính “xanh,” mà còn vì chất liệu này có vẻ ngoài thẩm mỹ, độ hoàn thiện cao, và phù hợp với thiết kế hiện đại.

Không chỉ thời trang, các “ông lớn” xe hơi cũng vào cuộc

Vật liệu từ TômTex đang được BMW và Mercedes-Benz thử nghiệm trong các ứng dụng nội thất xe sang. Đây là bước đi chiến lược trong bối cảnh các hãng xe toàn cầu phải đối mặt với áp lực cắt giảm khí thải và thay thế da thật bằng vật liệu sinh thái.

TômTex còn đang đàm phán mở rộng ứng dụng vào:

• Bao bì mỹ phẩm cao cấp
• Nội thất gia dụng
• Thiết kế công nghiệp
• Ngành hàng xa xỉ không da

Lộ trình phát triển và mục tiêu thương mại

Tính đến giữa năm 2025, TômTex đã gọi vốn thành công hơn 4,2 triệu USD từ các nhà đầu tư quốc tế như SOSV, Parley for the Oceans, MIH Capital, Happiness Capital. Khoản vốn này giúp công ty mở rộng xưởng sản xuất tại Brooklyn, tăng quy mô từ sản xuất thử nghiệm lên sản xuất liên tục.

TômTex hiện có thể sản xuất 100 feet vật liệu/lần, và đang lên kế hoạch mở rộng gấp 10 lần công suất vào cuối năm.

Mục tiêu của họ là đưa giá thành vật liệu xuống còn 2,5-3,5 USD/foot², tương đương da bò loại trung bình, để thương mại hóa hàng loạt vào năm 2026.

TômTex có thể về lại Việt Nam?

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Uyên Trần chia sẻ: “Việt Nam là quốc gia xuất khẩu tôm hàng đầu thế giới. Mỗi năm có hàng triệu tấn vỏ tôm bị thải bỏ. Nếu có thể tái chế và sản xuất ngay tại quê nhà, chúng tôi vừa giải quyết bài toán môi trường, vừa tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế tuần hoàn.”

Điều này hoàn toàn khả thi. Việt Nam không thiếu nguồn nguyên liệu đầu vào, không thiếu lao động lành nghề, và đang khao khát đổi mới sản phẩm “made in Vietnam” theo hướng thân thiện môi trường.

Vì sao câu chuyện TômTex có ý nghĩa lớn?

1. Đây là câu chuyện “người Việt làm điều toàn cầu” bằng chính nguyên liệu Việt.
2. Startup này không dựa vào xu hướng ngắn hạn, mà là giải pháp có chiều sâu cho các ngành công nghiệp “bẩn” nhất hành tinh.
3. TômTex đang khơi gợi làn sóng sáng tạo bền vững mới, nơi rác thải trở thành tài nguyên.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh xuất khẩu nông sản, thủy sản và kêu gọi đổi mới sáng tạo trong ngành vật liệu, TômTex là hình mẫu điển hình cho một tương lai xanh, vừa có giá trị kinh tế, vừa gìn giữ hệ sinh thái.