Thời khắc của tư nhân: Tư nhân – Động lực hay lực lượng dự bị? (Kỳ 1)

“Thời khắc của tư nhân” là chuỗi phân tích chuyên sâu, nhằm giải mã những cơ hội và giới hạn của khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam, dựa trên các buổi thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2025. Trong 7 kỳ, loạt bài sẽ đi từ khung chính sách, tiếng nói học giả, đến thực trạng của doanh nghiệp và các khuyến nghị cải cách, nhằm trả lời câu hỏi: nếu tư nhân là động lực phát triển, vì sao động lực ấy chưa bứt phá?

Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2025 vừa được tổ chức tại Hà Nội với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, thu hút hơn 1.200 đại biểu, từ lãnh đạo Chính phủ, chuyên gia kinh tế đến giới doanh nhân và đại diện tổ chức quốc tế. Trong suốt gần một ngày làm việc, cụm từ được lặp lại nhiều nhất không phải là “FDI”, “AI” hay “hạ tầng” mà là hai từ ngắn gọn: “tư nhân”.

Một mặt, khu vực này đang đóng góp trên 42% GDP, chiếm 85% lực lượng lao động toàn xã hội và tạo ra hơn 97% số lượng doanh nghiệp đăng ký hoạt động. Nhưng mặt khác, tư nhân Việt Nam vẫn bị đánh giá là yếu về năng lực nội tại, gặp nhiều rào cản về thể chế, và đặc biệt thiếu niềm tin để vươn lên thành lực lượng kinh tế chủ lực.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 2025 đạt 6,5–7%, nhưng nhiều chuyên gia tại diễn đàn thẳng thắn cho rằng mức tăng này là “quá thấp” trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ lịch sử: hoặc bứt phá mạnh mẽ để thoát bẫy thu nhập trung bình, hoặc sẽ “chưa kịp giàu đã già”.

TS. Trần Du Lịch, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, phát biểu tại hội trường: “Áp lực hôm nay không phải là nghèo đói như 1986, mà là nếu không tăng trưởng hai con số, chúng ta sẽ tụt lại và chưa giàu đã già.”

Câu hỏi đặt ra: ai sẽ dẫn dắt sự bứt phá ấy?

Tư nhân trong lời nói và trong chính sách

Từ Nghị quyết 10-NQ/TW năm 2017 đến Nghị quyết 68/NQ-CP năm 2024, Chính phủ Việt Nam nhiều lần khẳng định kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng của nền kinh tế”. Tuy nhiên, trong thực tế, động lực ấy vẫn đang bị kìm hãm bởi các rào cản cũ: môi trường kinh doanh bất định, thủ tục hành chính rườm rà, tín dụng khó tiếp cận và đặc biệt là sự thiếu an toàn trong đầu tư dài hạn.

Tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng CIEM đã phát biểu không kiêng dè: “Doanh nghiệp cần tự do và an toàn – hai yếu tố số một trong kinh doanh.”

Ông Cung cảnh báo rằng nếu tư nhân không được trao quyền, không được “nghĩ khác, làm khác” thì mọi nỗ lực cải cách thể chế sẽ chỉ là hình thức. Ông nói:

“Tôi hy vọng Quốc hội tới đây không lấy KPI là ban hành bao nhiêu luật, mà là bỏ được bao nhiêu luật.”

Một trong những điểm được thảo luận nhiều nhất là “niềm tin thể chế”. Tư nhân không cần nhiều ưu đãi, nhưng cần môi trường minh bạch, ổn định và nhất quán. Bởi vì, theo lời của một doanh nhân tại diễn đàn: “Không ai đầu tư dài hạn nếu sáng thức dậy đã thấy chính sách… đổi chiều.”

Tăng trưởng 8%: Cửa sáng hay chỉ là tham vọng?

Một số địa phương như TP.HCM và Bình Dương đã chủ động đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 8%, thậm chí hơn 10% trong năm 2025. Tuy nhiên, để đạt được con số này, cần một “bệ phóng” vững chắc từ cả đầu tư công lẫn khối tư nhân.

Ông Bùi Minh Trí, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương – cho biết: “Chúng tôi đặt kịch bản tăng trưởng 10,5%, lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư. Thủ tướng yêu cầu cuối 2026 cao tốc phải vận hành, không lễ lấy ngày, khởi công là thi công luôn!”

Tuy nhiên, ở cấp độ quốc gia, mục tiêu 8% đang bị coi là “bất khả thi” nếu không có sự cải cách quyết liệt về môi trường đầu tư. TS. Trần Du Lịch nêu rõ: “16% tín dụng ~ 100 tỷ USD; nếu bơm vào chứng khoán hay bất động sản là bong bóng, bơm vào sản xuất mới là bứt phá.”

Cùng quan điểm, đại diện Ngân hàng Nhà nước tại TP.HCM, ông Nguyễn Đức Lệnh, nói thêm: “Giữ ổn định vĩ mô là điều kiện cần; dòng tiền luân chuyển mới là điều kiện đủ để GDP vượt 8%.”

Tư nhân: Bước tiếp theo là gì?

Tại diễn đàn, đại diện các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp nhỏ từ dệt may, điều, bán lẻ đến du lịch, đều chia sẻ những nỗi lo rất thực tế:

• Thiếu vốn sản xuất do ngân hàng thận trọng cho vay
• Khó mở rộng vì thiếu đất sạch và quy hoạch rõ ràng
• Không tận dụng được FTA vì quy tắc xuất xứ phức tạp
• Gánh nặng chi phí tuân thủ, thuế chồng thuế, kiểm tra chồng chéo

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), nói thẳng: “Thủ tục hành chính là điểm nghẽn của điểm nghẽn. Cần deadline rõ: quá 10 ngày không phản hồi coi như đồng ý.”

Ngay cả những mặt hàng xuất khẩu dẫn đầu thế giới như hạt điều cũng gặp tình trạng “chết vì luật”. Ông Bạch Khánh Nhật từ VINACAS cho biết: “Nghị định 15 khiến 1/3 hạt điều chỉ còn đường làm phân bón. Luật không thể làm khó doanh nghiệp như vậy.”

Không phải cứu tư nhân, mà tin vào họ

Nhiều chuyên gia đồng thuận rằng: đã đến lúc cần niềm tin chính sách dành cho doanh nghiệp tư nhân, thay vì chỉ ban hành thêm chương trình hỗ trợ. Đầu tư công phải chọn lọc, luật pháp phải đơn giản, rủi ro pháp lý phải giảm.

TS. Trần Đình Thiên nhấn mạnh: “Đừng trói tay rồi giao việc. Tư nhân nhận vai to lúc này, nghĩa là Nhà nước phải cởi trói trước.”

Hay như lời nhà báo TS. Tô Đình Tuân, tổng kết ngắn gọn tại phiên bế mạc: “Không chỉ 8%, mục tiêu này tạo đà bước vào kỷ nguyên phát triển thịnh vượng của dân tộc.”

🧭 Đón kỳ sau

Kỳ 2: “Nghĩ khác, làm khác” – Khi TS. Nguyễn Đình Cung nói đến chuyện bỏ luật: Một cái nhìn toàn diện về tư duy thể chế mới: bớt can thiệp – tăng niềm tin – chọn ít luật hơn thay vì nhiều luật hơn. Có thể không dễ thực hiện, nhưng là con đường duy nhất để tư nhân bứt phá.