On Running và bước chân ngược chiều gió – Kỳ 5: Công nghệ, tốc độ và cuộc đua tái định nghĩa sản xuất

Ở phần lớn thế giới, một đôi giày chạy bộ vẫn được sản xuất theo quy trình truyền thống, mất hàng trăm công đoạn, qua tay hàng trăm công nhân, tốn thời gian và phụ thuộc nặng vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng tại Zurich, Thụy Sĩ, On Running đang âm thầm mở cánh cửa dẫn tới một tương lai khác: sản xuất nhanh hơn, chính xác hơn và khác biệt hoàn toàn nhờ… công nghệ xịt.

Kỳ 4: Ký ức Boston và cú lột xác chuyên nghiệp của On Running

Khi 200 đôi tay trở thành… ba phút

Trong một đoạn video được quay tại trụ sở On ở Zurich đầu năm 2025, CEO Marc Maurer đã giới thiệu đôi giày mới sử dụng công nghệ LightSpray, loại bỏ hoàn toàn chuỗi ráp truyền thống bằng một quy trình xịt chất liệu lên khung giày (last) chỉ trong ba phút. Một cuộn vật liệu dài cả dặm được phun xung quanh khuôn, tạo ra phần upper (thân trên giày) không đường may, không cần lắp ghép thủ công, không dây buộc, một cuộc cách mạng thực sự trong ngành sản xuất giày thể thao.

Không chỉ tốc độ, LightSpray còn giúp On kiểm soát tốt hơn chất lượng và giảm thiểu chi phí nhân công – vốn là điểm yếu trong ngành giày khi phải phụ thuộc vào sản xuất ở các nước thu nhập thấp. Trong khi nhiều thương hiệu vẫn mất 30 – 45 ngày để hoàn thành một lô sản phẩm, On đang thử nghiệm rút ngắn chu trình xuống còn vài ngày.

Một tầm nhìn sản xuất “post-Vietnam”?

Khoảng 90% giày On hiện nay được sản xuất tại Việt Nam. Nhưng với những biến động địa chính trị và chính sách thương mại mới từ Mỹ, bao gồm nguy cơ áp thuế 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, câu hỏi đặt ra là: liệu On có “xoay trục” khỏi châu Á?

Dù chưa công bố chính thức, nhiều dấu hiệu cho thấy On đang nghiêm túc với tham vọng đưa một phần sản xuất về châu Âu hoặc áp dụng mô hình “micro-factory” – nhà máy siêu nhỏ đặt gần thị trường tiêu thụ. Công nghệ LightSpray là bước đệm then chốt cho điều đó: nếu một đôi giày có thể sản xuất trong 3 phút, thì việc mở xưởng tại Mỹ, Anh hay Thụy Sĩ để phục vụ nhu cầu địa phương là hoàn toàn khả thi.

Không chỉ là giày là nền tảng kỹ thuật số

On không chỉ tái định nghĩa sản xuất, mà còn biến mình thành một công ty công nghệ. Họ phát triển nền tảng quản lý dữ liệu thiết kế – sản xuất – thử nghiệm khép kín. Mỗi đôi giày được gắn với một bộ dữ liệu riêng: nguyên liệu, hiệu suất, hành vi người dùng, tốc độ mòn… Thông tin này giúp đội ngũ R&D tinh chỉnh sản phẩm nhanh hơn, đồng thời hỗ trợ hoạt động marketing, chăm sóc khách hàng và phân tích thị trường theo thời gian thực.

Điều này cho thấy On đang tiệm cận mô hình “giày theo vòng đời dữ liệu”, nơi mọi thứ từ thiết kế, sản xuất đến hậu mãi đều vận hành dựa trên dữ liệu khách quan, không phải cảm tính.

Một bước trước cả Nike và Adidas?

Trong khi Nike phải mất gần 20 năm để triển khai công nghệ Flyknit từ phòng lab đến dây chuyền sản xuất, và Adidas loay hoay với 4D printing nhưng chưa thể thương mại hóa đại trà, On lại chọn hướng tiếp cận “nhỏ nhưng nhanh”: sản xuất số lượng giới hạn, thử nghiệm thị trường thật, tinh chỉnh tức thì, rồi mới nhân rộng.

Chẳng hạn, mẫu giày LightSpray không được ra mắt ồ ạt mà chỉ phát hành giới hạn cho các VĐV như Hellen Obiri, người đã giành HCV Boston Marathon 2024. Đây vừa là bài test hiệu năng, vừa là chiêu marketing tinh tế: tạo khan hiếm, gắn thương hiệu với hiệu suất đỉnh cao, và thu hút sự chú ý của giới chuyên môn lẫn người tiêu dùng phổ thông.

Bài học cho Việt Nam?

Nhiều doanh nghiệp Việt đang là nhà thầu gia công cho các “ông lớn” như Nike, Adidas, Puma – nhưng gần như đứng ngoài mọi giá trị sáng tạo. Câu chuyện của On cho thấy: nếu dám đi khác, tập trung vào công nghệ lõi và kiểm soát quy trình sản xuất, một thương hiệu non trẻ vẫn có thể tạo ra sự khác biệt.

Liệu một doanh nghiệp Việt có thể phát triển công nghệ riêng, mở xưởng thông minh, giảm phụ thuộc vào nguồn lao động rẻ và biến sản xuất thành lợi thế cạnh tranh – chứ không chỉ là chi phí thấp?

On đã cho thấy điều đó là khả thi.