editor 2 ngày trước

Làng nghề lược sừng Thụy Ứng: 400 năm giữ nghề thủ công Việt, từ chiếc sừng thô đến sản phẩm xuất khẩu

Làng Thụy Ứng, Hà Nội là một trong những làng nghề hiếm hoi còn giữ được nghề chế tác lược sừng suốt hơn 400 năm. Từ nguyên liệu tưởng như bỏ đi là sừng trâu bò, người thợ nơi đây tạo ra những sản phẩm tinh xảo, hiện diện rộng rãi trong nước và từng bước bước ra thị trường quốc tế. Nhưng phía sau câu chuyện gìn giữ nghề là bài toán lớn về môi trường và chuyển đổi để tồn tại trong thời đại mới.

Từ vật liệu thô đến sản phẩm tinh xảo: giá trị nằm ở kỹ thuật

Điểm đặc biệt của lược sừng Thụy Ứng không nằm ở nguyên liệu mà nằm ở cách con người xử lý vật liệu đó.

Sừng trâu bò sau khi được thu mua sẽ trải qua quá trình phân loại kỹ lưỡng. Người thợ có kinh nghiệm sẽ xác định vị trí cắt để tận dụng tối đa phần sừng đạt chuẩn. Sau đó, sừng được gia nhiệt và ép phẳng thành từng tấm phôi. Một chi tiết kỹ thuật quan trọng là công đoạn làm nguội nhanh trong nước để ổn định cấu trúc, hạn chế hiện tượng đàn hồi khiến vật liệu cong trở lại.

Từ phôi sừng, người thợ tiếp tục cắt tạo hình và loại bỏ hoàn toàn các phần lỗi như xước hay gồ ghề. Công đoạn tỉa răng lược được xem là khâu quyết định chất lượng sản phẩm. Răng lược phải đều, mịn và không sắc cạnh để đảm bảo chức năng chải tóc.

Cuối cùng là các bước xử lý bề mặt như làm sạch và đánh bóng. Đây là lý do khiến lược sừng có độ trơn mượt đặc trưng khi sử dụng. Giá trị của sản phẩm vì vậy nằm ở độ hoàn thiện thủ công, chứ không phải chỉ ở vật liệu tự nhiên.

Không chỉ là lược: mở rộng thành ngành hàng thủ công mỹ nghệ

Nếu trước đây lược sừng là sản phẩm chủ đạo, thì hiện nay Thụy Ứng đã mở rộng đáng kể danh mục sản phẩm. Từ cùng một nguồn nguyên liệu, các cơ sở sản xuất tạo ra nhiều mặt hàng như vòng tay, trâm cài tóc, đồ gia dụng và các sản phẩm mỹ nghệ.

Sự đa dạng này phản ánh quá trình thích nghi của làng nghề trước thị trường. Nhu cầu không còn dừng ở sản phẩm truyền thống mà chuyển sang các dòng quà tặng và hàng thủ công có giá trị thẩm mỹ cao.

Một số nguồn cho biết sản phẩm của Thụy Ứng đã có mặt tại nhiều thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động xuất khẩu vẫn đi qua các đơn vị trung gian, và dữ liệu chi tiết về quy mô xuất khẩu chưa được công bố rộng rãi.

Giữ nghề trong thời hiện đại: cơ hội đi kèm thách thức

Việc được công nhận là điểm du lịch làng nghề của Hà Nội vào năm 2022 đánh dấu một bước chuyển quan trọng. Thụy Ứng không còn chỉ là nơi sản xuất mà đang được định vị như một điểm đến trải nghiệm văn hóa.

Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với những vấn đề tồn tại lâu năm. Các nguồn nghiên cứu và báo chí đều nhắc đến áp lực môi trường từ hoạt động chế tác sừng, bao gồm mùi, bụi và chất thải. Hạ tầng xử lý tại địa phương vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Bên cạnh đó, bài toán nhân lực cũng đặt ra thách thức khi nghề đòi hỏi tay nghề cao, trong khi lớp trẻ có xu hướng rời làng. Để tồn tại, làng nghề buộc phải cân bằng giữa truyền thống và đổi mới, giữa sản xuất và phát triển bền vững.

Lược sừng Thụy Ứng tồn tại hơn bốn thế kỷ không phải vì những lời quảng bá, mà vì giá trị thực nằm ở kỹ thuật thủ công và sự kiên trì của nhiều thế hệ người thợ. Trong bối cảnh mới, tương lai của làng nghề sẽ phụ thuộc vào khả năng nâng cấp chuỗi giá trị và giải quyết bài toán môi trường, để di sản này không chỉ được giữ lại mà còn có thể phát triển bền vững.