Gen Z săn lùng guốc mộc: Cơ hội hồi sinh cho Xóm Guốc hơn trăm tuổi
Chọn cảm xúc
Chạm một cảm xúc; chạm lại để bỏ chọn.

Trào lưu săn đón guốc mộc của Gen Z tại Hà Nội và TP.HCM đang mở ra cơ hội hồi sinh cho Xóm Guốc Phú Văn hơn 100 năm tuổi thông qua mô hình kinh tế trải nghiệm.
Từng là vật dụng bình dân gắn liền với tà áo dài, áo bà ba và âm thanh lộc cộc quen thuộc trên những con phố xưa, guốc mộc đã có một thời gian dài bị đẩy lùi về phía sau trước sự lên ngôi của giày thể thao và dép nhựa công nghiệp. Tuy nhiên, những tháng gần đây, một sự dịch chuyển đáng chú ý đang diễn ra trên thị trường thời trang nội địa.
Tại phố Hàng Dầu (Hà Nội), nhiều bạn trẻ tìm đến các tiệm đóng guốc lâu năm để tự tay chọn phôi gỗ, phối màu quai và chờ thợ đo ni đóng giày ngay tại chỗ. Ở phía Nam, khu vực chợ Tân Định (TP.HCM) cũng ghi nhận sức hút tương tự khi các video ghi lại cảnh đóng guốc thủ công lan truyền mạnh mẽ trên nền tảng TikTok. Theo ghi nhận từ báo chí trong nước, lượng khách hàng trẻ lẫn du khách quốc tế tìm đến các tiệm guốc tại đây đã tăng từ 30% đến 50% nhờ hiệu ứng mạng xã hội. Từ một món đồ bị xem là lỗi thời, những đôi guốc gỗ đang bất ngờ trở thành phụ kiện được thế hệ Gen Z săn đón.
Dấu ấn trăm năm của thủ phủ làm guốc
Đằng sau cơn sốt tiêu dùng ngắn hạn tại các đô thị lớn là câu chuyện thăng trầm của một làng nghề đã tồn tại hơn một thế kỷ ở vùng Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ): Xóm Guốc Phú Văn.
Theo tư liệu từ Địa chí Thủ Dầu Một xuất bản năm 1901, vùng đất Phú Văn từng có hơn 80 hộ gia đình sinh sống bằng nghề làm guốc cha truyền con nối. Sự hưng thịnh của nghề thủ công này lớn đến mức người dân địa phương gọi nơi đây là Xóm Guốc, và cái tên này đã chính thức được đưa vào hệ thống tên đường của địa phương từ năm 1999.
Thế nhưng, bức tranh hiện tại mang gam màu trầm lắng hơn nhiều. Từ một cộng đồng sản xuất sầm uất với tiếng cưa xẻ rộn ràng cả ngày, nay Xóm Guốc chỉ còn lại vài hộ gia đình bám trụ với nghề, tiêu biểu như cơ sở guốc Sáu Dẻo.
Để hoàn thiện một đôi guốc, người thợ phải trải qua từ 8 đến 10 công đoạn thủ công, từ cưa gỗ thành khúc, xẻ phôi, vẽ dáng, lộng khuôn, chà nhẵn cho đến sơn phết, trang trí và đóng quai. Kỹ thuật này đòi hỏi sự kiên nhẫn tích lũy qua nhiều năm. Một nghệ nhân tại xưởng chia sẻ rằng hơn 20 năm trước, khi mới về làm dâu và tiếp quản nghề gia truyền qua bốn thế hệ, chị gần như không thể phân biệt được sự khác nhau tinh vi giữa các phom guốc mà mẹ chồng chỉ dạy. Phải mất nhiều năm đứng xưởng, đôi tay mới đủ độ thuần thục để đảm nhận khâu trang trí tỉ mỉ nhất.
Dẫu vậy, tình yêu nghề không thể khỏa lấp bài toán mưu sinh. Có những giai đoạn xưởng chỉ có đơn hàng trong 5 đến 6 tháng, nửa năm còn lại gần như ngưng trệ. Thu nhập bấp bênh khiến phần lớn các hộ dân lần lượt bỏ nghề, để lại một làng nghề thu hẹp đến mức báo động.
Chuyển dịch từ vật dụng sang kinh tế trải nghiệm
Sự quay trở lại của người trẻ với đôi guốc gỗ mở ra một lối thoát tiềm năng, nhưng đi kèm với một điều kiện tiên quyết: cách thức tiêu dùng đã thay đổi hoàn toàn.
Nếu thế hệ trước mua guốc thuần túy vì nhu cầu đi lại cơ bản, thì người tiêu dùng trẻ ngày nay mua một câu chuyện văn hóa. Họ tìm thấy mẫu guốc trên mạng xã hội, phối cùng áo dài cách tân hoặc trang phục hiện đại, đến tận cửa hàng để theo dõi quy trình chế tác và ghi hình chia sẻ lên không gian mạng. Thứ họ chi trả không chỉ là một sản phẩm vật lý, mà là giá trị của kinh tế trải nghiệm.
Đối với một làng nghề truyền thống như Xóm Guốc, việc cạnh tranh về giá rẻ hay sản lượng đại trà với các nhà máy sản xuất giày dép công nghiệp là điều bất khả thi. Cơ hội thực sự nằm ở việc tái định vị đôi guốc thành phụ kiện thời trang độc bản, quà lưu niệm có nguồn gốc và sản phẩm mang hàm lượng văn hóa cao. Khi đó, người mua sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho kỹ thuật thủ công, cho sự cá nhân hóa theo kích cỡ bàn chân, và cho di sản lịch sử hơn 100 năm đứng sau xưởng sản xuất.
Thay vì cố gắng khôi phục quy mô hàng chục hộ sản xuất đại trà như quá khứ, Xóm Guốc có thể chọn hướng đi tinh gọn hơn: làm ít đi nhưng gia tăng giá trị trên từng sản phẩm. Chuỗi giá trị của một khúc gỗ hoàn toàn có thể mở rộng từ việc tạo ra một đôi guốc thông thường sang các dòng guốc vẽ tay nghệ thuật, sản phẩm khắc tên nghệ nhân, kết hợp với các tour tham quan và workshop tự làm guốc dành cho du khách.
Bài toán bảo tồn qua lăng kính hiện đại
Câu chuyện của guốc mộc phần nào phản bác định kiến cho rằng giới trẻ đang quay lưng với văn hóa bản địa. Thực tế cho thấy, thế hệ tiêu dùng mới sẵn sàng đón nhận các giá trị truyền thống nếu chúng được đặt vào một bối cảnh thẩm mỹ phù hợp với thời đại.
Bảo tồn di sản thủ công không đồng nghĩa với việc đóng khung sản phẩm trong hình hài của một thế kỷ trước. Đôi khi, cách hiệu quả nhất để giữ lửa cho một nghề cũ là cho phép nó tiến hóa: cải tiến chất liệu gỗ để guốc nhẹ và êm chân hơn, đa dạng hóa kiểu dáng để dễ phối đồ, xây dựng nhận diện thương hiệu bài bản và tận dụng thương mại điện tử để tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Cánh cửa thị trường đang hé mở trở lại từ sự tò mò của người trẻ tại các thành phố lớn. Tuy nhiên, để biến trào lưu nhất thời thành sức sống bền vững cho Xóm Guốc Phú Văn, những người giữ nghề cần nhanh chóng nắm bắt cơ hội bằng tư duy thiết kế và mô hình du lịch trải nghiệm. Bởi suy cho cùng, thước đo thành công của việc bảo tồn không chỉ nằm ở việc lưu giữ một biểu tượng văn hóa, mà là giúp người thợ có thể sống khỏe bằng chính đôi tay của mình.

Thảo luận
Chia sẻ góc nhìn có lý lẽ, tôn trọng người khác và trách nhiệm với cộng đồng.