Fine Robusta: Hành trình định vị Robusta đặc sản của Việt Nam trên bản đồ cà phê thế giới

Fine Robusta không chỉ là một thương hiệu cà phê. Đây là một hệ sinh thái khép kín, từ rừng cà phê đến công nghệ chế biến hiện đại, đang từng bước nâng tầm hạt Robusta Việt Nam, từ loại cà phê bị đánh giá thấp thành niềm tự hào quốc gia.

Không bắt chước Arabica, mà định nghĩa lại Robusta

Robusta từ lâu bị xem là lựa chọn thứ yếu trong thế giới cà phê. Khi Arabica thống trị các giải thưởng và quán cà phê đặc sản, Robusta thường bị gán cho vai trò làm nền, hoặc dùng để pha trộn với mục đích tiết giảm chi phí.

Nhưng Nguyễn Thành Tài, kỹ sư môi trường từng học tại Đức, đã chọn một con đường hoàn toàn khác. Anh khởi nghiệp với Robusta, không phải để biến nó thành phiên bản khác của Arabica, mà để khẳng định Robusta xứng đáng có chỗ đứng riêng, bằng chính bản sắc của nó. Năm 2018, anh sáng lập Công ty Cổ phần Fine Robusta Việt Nam, gọi tắt là FiRo, với mục tiêu rõ ràng: làm Robusta ngon, sạch và được tôn trọng.

Một hệ sinh thái cà phê giữa rừng, nơi Robusta được tôn trọng đúng nghĩa

FiRo không đi theo mô hình chỉ thu mua hạt cà phê để rang xay và đóng gói. Họ phát triển chuỗi giá trị khép kín từ giống cây đến sản phẩm hoàn chỉnh, trong đó vùng nguyên liệu 999 hecta ở Cư Jút (Đắk Nông) là trung tâm.

Tại đây, Robusta được canh tác theo mô hình rừng cà phê, với cây che bóng bản địa, thảm phủ sinh học, không thuốc cỏ, không phân hóa học. Phân bón và chế phẩm được tự sản xuất từ phụ phẩm cà phê và vi sinh bản địa. Nhà máy chế biến được đặt ngay trong khu công nghiệp Tâm Thắng, kết nối trực tiếp với vùng nguyên liệu, giảm thời gian lưu trữ sau thu hoạch.

Triết lý sản xuất của FiRo rất rõ ràng. Robusta không thể trở nên đặc sản nếu chỉ dán nhãn bền vững. Nó phải thật sự ngon, thật sự khác biệt và thật sự có câu chuyện.

Fine Robusta là gì và tại sao lại quan trọng?

Fine Robusta là một thuật ngữ do Viện Chất lượng Cà phê Quốc tế (CQI) phát triển để mô tả những lô cà phê Robusta đạt từ 80 điểm trở lên theo bảng điểm cảm quan của CQI, tương đương tiêu chuẩn specialty.

FiRo là doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam đạt chứng nhận Fine Robusta, với các mẫu được kiểm định định kỳ. Đây là bước tiến lớn với Robusta Việt Nam, vốn trước đây gần như không có tiếng nói trong cộng đồng cà phê đặc sản toàn cầu.

Kinh tế tuần hoàn, không bỏ lại thứ gì sau một tách cà phê

FiRo không chỉ sản xuất cà phê, họ tận dụng gần như toàn bộ phụ phẩm để tạo ra giá trị mới. Bã cà phê được ủ làm phân hữu cơ. Vỏ trấu được ép thành viên nén sinh khối, hiện đã xuất khẩu sang Hàn Quốc. Vỏ quả được sấy nhẹ thành trà Cascara. Hơi nước từ quá trình cô đặc được thu hồi và chưng cất thành nước uống nhẹ hương, mang tính biểu tượng cho cà phê bền vững.

Không có gì bị lãng phí. Mọi phần của quả cà phê đều được hồi sinh thành một sản phẩm có giá trị.

Ngon là điều kiện tiên quyết của bền vững

FiRo không bắt đầu từ câu chuyện xanh hay hữu cơ. Họ bắt đầu từ câu hỏi: ly cà phê này có đủ ngon để người ta nhớ không? Vì nếu không ngon, sẽ không ai đủ kiên nhẫn để nghe câu chuyện phía sau.

Triết lý của họ là “ngon trước, rồi mới xanh.” Các sản phẩm như cold brew trái cây, nước chưng cất cà phê, cà phê hòa tan khôi phục hương đều được phát triển để chạm vào cảm quan người dùng trước. Khi cảm nhận được cái ngon, người tiêu dùng mới sẵn sàng lắng nghe và trả thêm cho giá trị bền vững.

FiRo Academy, nơi Robusta được chia sẻ và lan tỏa

FiRo không chỉ làm cà phê mà còn đào tạo cà phê. Họ thành lập FiRo Academy, trung tâm đầu tiên tại Việt Nam được CQI cấp phép giảng dạy Q Processing. Tại đây, hàng trăm học viên gồm nông dân, barista, kỹ sư chế biến được đào tạo chuyên sâu về lên men, cảm quan, kiểm soát chất lượng.

Nguyễn Thành Tài cũng là người Việt đầu tiên và duy nhất trở thành giảng viên PHP của CQI, góp phần thu hẹp khoảng cách tri thức giữa nông dân và giới chế biến.

Robusta đặc sản có thể trở thành lợi thế chiến lược của Việt Nam

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đe dọa vùng trồng Arabica toàn cầu, Robusta đang nổi lên như một giải pháp thay thế. Với khả năng kháng bệnh tốt, chịu hạn cao và tiềm năng cảm quan chưa được khai phá hết, Robusta rất có thể là tương lai của ngành cà phê.

Việt Nam, quốc gia xuất khẩu Robusta số một thế giới, nếu biết đầu tư đúng cách, có thể trở thành trung tâm Fine Robusta toàn cầu. Và FiRo, với hệ sinh thái khép kín, chuỗi tuần hoàn và định vị rõ ràng, đang là một trong những lá cờ đầu.

Bài học dành cho những ai muốn đi xa

Fine Robusta không thành công vì theo đuổi chứng chỉ, mà vì họ kiên trì với chất lượng. Họ hiểu rõ rằng:

• Không có sản phẩm ngon thì mọi tuyên bố bền vững đều vô nghĩa.
• Không có nông dân được đồng hành thì chuỗi giá trị sẽ sụp đổ.
• Không có hệ sinh thái tuần hoàn thì chi phí sẽ bào mòn lợi nhuận.
• Không có bản sắc thì Robusta sẽ mãi là cái bóng của Arabica.

Câu chuyện FiRo không chỉ dành cho ngành cà phê. Đó là một mô hình mẫu cho bất kỳ nông sản nào muốn bước ra khỏi “bẫy xuất thô” để bước vào thế giới của giá trị, cảm quan và bản sắc.