Việt Nam bước vào kỷ nguyên chip bán dẫn: Từ Viettel đến FPT, tham vọng xây chuỗi công nghệ lõi nội địa

Việt Nam đang thực hiện một bước đi chiến lược trong ngành công nghiệp bán dẫn khi lần đầu tiên triển khai nhà máy chế tạo chip trong nước, đồng thời hình thành hệ sinh thái từ thiết kế, sản xuất đến kiểm thử. Không chỉ là câu chuyện công nghiệp, đây là nỗ lực nhằm xây dựng năng lực tự chủ công nghệ trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ.

Từ “mắt xích gia công” đến tham vọng làm chủ công nghệ lõi

Trong nhiều năm, Việt Nam được biết đến như một điểm đến của các công đoạn cuối trong chuỗi giá trị điện tử như lắp ráp, đóng gói và kiểm thử. Tuy nhiên, khâu chế tạo chip, phần phức tạp nhất và có giá trị cao nhất, vẫn là khoảng trống lớn.

Việc Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đầu năm 2026 được xem là bước ngoặt. Dự án có quy mô 27 ha, hướng đến sản xuất các dòng chip tiến trình 32 nanomet, một lựa chọn mang tính thực tế thay vì chạy đua công nghệ đỉnh cao.

Dù chưa phải công nghệ tiên tiến nhất, tiến trình 32nm vẫn được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như ô tô, thiết bị y tế, viễn thông và hệ thống nhúng. Điều này cho thấy Việt Nam đang lựa chọn con đường đi lên theo hướng ứng dụng và khả thi, thay vì tham vọng vượt cấp.

Quan trọng hơn, nhà máy này giúp Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu hoàn thiện chuỗi sản xuất bán dẫn trong nước, điều mà trước đây vẫn còn thiếu mắt xích chế tạo.

Hệ sinh thái bán dẫn nội địa bắt đầu hình thành

Điểm đáng chú ý trong năm 2026 không chỉ nằm ở Viettel. Chỉ ít tuần sau đó, FPT công bố xây dựng nhà máy kiểm thử và đóng gói chip tại Bắc Ninh, với kế hoạch đạt công suất hàng tỷ sản phẩm mỗi năm trong giai đoạn tiếp theo.

Sự xuất hiện song song của Viettel ở khâu chế tạo và FPT ở khâu kiểm thử, đóng gói cho thấy một bức tranh mới đang hình thành. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào doanh nghiệp nước ngoài, Việt Nam đang từng bước xây dựng chuỗi giá trị nội địa, từ thiết kế, sản xuất đến thương mại hóa sản phẩm.

Ở cấp độ chính sách, Chính phủ cũng đã triển khai các cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ. Một trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip đã được thành lập nhằm rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản xuất thực tế. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ tài chính lên tới hàng nghìn tỷ đồng được thiết kế để thúc đẩy nhà máy chip đầu tiên.

Song song đó, chiến lược quốc gia đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư thiết kế chip vào năm 2030, cho thấy trọng tâm không chỉ nằm ở hạ tầng mà còn ở nguồn nhân lực chất lượng cao.

Việt Nam trong bản đồ bán dẫn toàn cầu

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang tái cấu trúc, các quốc gia không nhất thiết phải làm chủ toàn bộ quy trình, mà cần trở thành một mắt xích đủ quan trọng để không thể thay thế.

Một phân tích mới công bố tháng 3/2026 của Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu đặt Việt Nam cùng Ireland như những mắt xích chiến lược mới nổi. Ireland mạnh về thiết kế và nghiên cứu, trong khi Việt Nam đang nổi lên ở các khâu đóng gói, kiểm thử và từng bước tiến vào chế tạo.

Sự hiện diện của các tập đoàn như Amkor với khoản đầu tư hàng tỷ USD tại Bắc Ninh cho thấy Việt Nam đang hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước, Việt Nam không chỉ thu hút vốn ngoại mà còn bắt đầu phát triển năng lực nội tại.

Thách thức vẫn còn rất lớn. Ngành bán dẫn đòi hỏi hệ thống năng lượng ổn định, nguồn nước chất lượng cao và đội ngũ kỹ sư trình độ cao. Một con chip có thể cần tới hàng nghìn bước công nghệ kéo dài nhiều tháng, với sai số gần như bằng không.

Nhưng chính độ khó đó cũng là lý do khiến việc làm chủ công nghệ bán dẫn trở thành thước đo năng lực công nghiệp của một quốc gia.

Nhà máy chip của Viettel không chỉ là một dự án sản xuất, mà là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang chuyển từ vai trò gia công sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Khi kết hợp với các mảnh ghép từ doanh nghiệp, chính sách và nguồn nhân lực, ngành bán dẫn có thể trở thành nền tảng mới cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong thập kỷ tới.