Từ thử thách TikTok đến hành trình tái định vị trái nhàu Việt Nam

Một loại quả từng bị lãng quên vì mùi vị “khó nuốt” bất ngờ trở thành hiện tượng mạng. Nhưng sau tiếng cười là cơ hội rất thật để Việt Nam nhìn lại một tài nguyên bản địa giàu tiềm năng. Trái nhàu – liệu có thể trở thành một “superfruit” quốc dân?

Khi TikTok giúp trái nhàu “lên sóng”

Khoảng đầu năm 2025, cộng đồng TikTok Việt Nam rộ lên một trào lưu mới: thử thách ăn trái nhàu chín. Trái nhàu, vốn là một loại quả quen thuộc với người dân Nam Bộ bỗng trở thành “ác mộng vị giác” đối với những người lần đầu nếm thử.

Từ DJ Mie, Hạnh Tuyến, Trâm House đến hàng loạt TikToker nổi tiếng khác, tất cả đều ghi lại biểu cảm “dở khóc dở cười” khi thử ăn trái nhàu tươi: vị đắng, mùi nồng như phô mai thối, hậu cay, chát… đủ sức khiến khán giả vừa cười vừa tò mò.

Nhưng sau những phút giải trí là câu hỏi nghiêm túc hơn: Tại sao người xưa lại dùng thứ quả này để trị bệnh? Và tại sao nhiều nước lại khai thác trái nhàu thành một ngành công nghiệp?

Trái nhàu: một “siêu thực phẩm” bị lãng quên tại chính quê hương

Trái nhàu (tên khoa học Morinda citrifolia), còn gọi là noni trong tiếng Anh, là loài cây nhiệt đới bản địa ở Đông Nam Á và các đảo Thái Bình Dương. Ở Việt Nam, nhàu mọc nhiều tại Cà Mau, Bến Tre, Quảng Nam, Quảng Ngãi… từ lâu được dân gian sử dụng làm thuốc trị đau xương khớp, nhuận tràng, điều hòa huyết áp.

Các nghiên cứu hiện đại phát hiện nhàu chứa hơn 150 hợp chất hoạt tính sinh học như damnacanthal, scopoletin, flavonoid và proxeronine… được cho là có khả năng chống oxy hóa, kháng viêm, tăng cường miễn dịch và phòng chống tiểu đường.

Trong khi đó, tại Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ…, nhàu đã được đưa vào danh sách superfood, tương đương với tảo xoắn, hạt chia hay quả acai. Các sản phẩm như Tahitian Noni Juice (Morinda Inc., Mỹ), Amrith Noni (Ấn Độ), hay Kora Organics của Miranda Kerr (Úc) đã đưa nhàu lên tầm cao mới: thực phẩm chức năng, mỹ phẩm cao cấp, và đồ uống sức khỏe.

Việt Nam: Từ bài thuốc dân gian đến ngành hàng OCOP đầy hứa hẹn

Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt đã bắt đầu khởi nghiệp hoặc tái định vị trái nhàu với các dòng sản phẩm chế biến sâu:

1. Nước cốt lên men & chiết xuất cô đặc:

• SK Noni (Cà Mau): ủ trái nhàu 12 tháng tự nhiên, không chất bảo quản, đạt chuẩn OCOP 3 sao.
• Noni Best One: phối trộn nhàu với dứa, giúp dễ uống hơn.
• Bột chiết xuất cô đặc Noni Crystal: dạng bột hòa tan nhanh, sử dụng trong sản phẩm chức năng.

2. Viên nang & bột nhàu nguyên chất:

• Adeva Noni (Quảng Nam): cung cấp cả viên nang, trà, bột và nhàu ngâm mật ong.
• HanviNoni: hướng đến xuất khẩu với sản phẩm đạt tiêu chuẩn EU và Mỹ.

3. Mỹ phẩm & chăm sóc cá nhân:

• Vimaccos Việt Nam: nghiên cứu dòng sản phẩm làm đẹp từ nhàu như sữa rửa mặt, kem dưỡng da, nước súc miệng.
• Kết hợp nhàu trong mặt nạ lên men sinh học, toner và serum dưỡng trắng.

4. Sản phẩm mới sáng tạo:

• Rượu vang nhàu, nước cốt đóng tuýp, trà hạt nhàu, rễ nhàu ngâm rượu chữa đau xương khớp – là minh chứng cho khả năng sáng tạo của các cơ sở OCOP và startup địa phương.

Thị trường toàn cầu đang chờ… nhưng Việt Nam chưa kịp đến

Theo dữ liệu từ Global Market Statistics, thị trường nước ép nhàu toàn cầu đạt gần 145,5 triệu USD năm 2023 và được dự báo tăng trưởng 7,4% mỗi năm đến 2033. Cùng thời điểm, thị trường bột nhàu ước tính đạt 44,3 triệu USD và thị trường chiết xuất nhàu toàn cầu có thể đạt 2,4 tỷ USD vào năm 2032.

Tuy nhiên, Việt Nam – dù có nguồn nguyên liệu dồi dào, vẫn chưa có thương hiệu đủ mạnh để đứng cạnh các cường quốc như Mỹ, Nhật, Hàn hay Ấn Độ.

Nguyên nhân có thể kể đến:

• Tâm lý kỳ thị mùi vị & hình dáng trái nhàu trong nước.
• Thiếu truyền thông & định vị thương hiệu.
• Chuỗi giá trị chưa hoàn chỉnh, thiếu tiêu chuẩn hóa và liên kết vùng nguyên liệu.
• Chưa tận dụng được xu hướng wellness toàn cầu, dù đang sở hữu “vàng xanh” ngay tại quê nhà.

Từ TikTok đến thương mại quốc tế: Một hành trình không xa nếu đủ chiến lược

Trào lưu “ăn trái nhàu” trên TikTok, dù chỉ mang tính hài hước, vô tình lại là cơ hội truyền thông cực kỳ hiệu quả nếu được khai thác đúng. Một chiến dịch truyền thông thông minh hoàn toàn có thể biến sự “khó nuốt” thành điểm nhấn thương hiệu, như cách kim chi Hàn Quốc từng bị chê thối nhưng nay lại là biểu tượng ẩm thực toàn cầu.

Đề xuất hướng đi:

1. Khuyến khích truyền thông có định hướng: Các doanh nghiệp có thể tặng quà trải nghiệm cho KOL/TikToker, đồng thời truyền tải thông điệp y học, dinh dưỡng kèm hướng dẫn sử dụng phù hợp.
2. Chuẩn hóa và đa dạng hóa sản phẩm: Không dừng lại ở nước cốt. Cần hướng đến dạng bột, thanh năng lượng, viên nhai, snack khô, mỹ phẩm, thức uống sáng tạo (smoothie nhàu, kombucha nhàu…).
3. Tái định vị nhàu là “superfruit bản địa”: Một chiến dịch quốc gia về nhàu… tương tự như chiến dịch “Chè Việt” hay “Cà phê Việt” sẽ giúp thay đổi tư duy người tiêu dùng.
4. Tăng đầu tư vào chuỗi giá trị và tiêu chuẩn hóa OCOP/xuất khẩu: Tập trung vào vùng nguyên liệu Cà Mau, Quảng Nam, Ninh Thuận, Bình Định … nơi cây nhàu đã gắn bó lâu đời.

Xấu nhưng không hề vô dụng

Trái nhàu là một ví dụ điển hình cho định kiến thị giác lấn át giá trị thực tiễn. Trong khi các nước đang biến nhàu thành hàng trăm sản phẩm giá trị cao, thì Việt Nam vẫn đang loay hoay tìm cách vượt qua… cơn ám ảnh vị giác.

Có thể bạn chưa dám ăn trái nhàu. Nhưng sau khi đọc bài viết này, hy vọng bạn sẽ không còn “nuốt trôi” những định kiến cũ về một loại quả tưởng chừng vô giá trị. Vì biết đâu, chính trái nhàu sẽ là “nho đỏ” tiếp theo của nông nghiệp Việt Nam.